Hasta Yaralı Taşıma Teknikleri Nelerdir? Kaşık, Köprü, Altın Beşik ve İtfaiyeci Yöntemi

Hasta yaralı taşıma teknikleri, tehlike altındaki bir kişiyi baş-boyun-gövde eksenini koruyarak güvenli bir yere ya da sedyeye aktarmak için kullanılan yöntemlerdir. Tek kişiyle sürükleme, kucakta, sırtta ve itfaiyeci yöntemi; iki kişiyle altın beşik, teskereci ve sandalye; sedyeye almada kaşık, köprü, karşılıklı durarak kaldırma ve kütük yuvarlama uygulanır.

Hangi tekniğin seçileceğini olayın durumu, yanınızdaki kişi sayısı ve yaralının durumu belirler. Aşağıda her teknik kendi başlığında anlatılıyor.

Hasta yaralı ne zaman taşınır?

Genel kural olarak hasta yaralının yeri değiştirilmez ve ona gereksiz dokunulmaz. Acil taşıma yalnızca şu durumlarda zorunlu hâle gelir:

• Yaralıyı olay yerinde bırakmak daha büyük bir tehlike yaratıyorsa
• Olay yeri güvenli hâle getirilemiyorsa
• Sağlık ekibi yakın zamanda gelemeyecekse

Bu durumda kendinizi tehlikeye atmadan, uygun bir taşıma tekniğiyle yaralıyı güvenli bir alana götürün. Önce yardım isteyin ve mümkünse ekip hâlinde hareket edin. Taşıma hızlı olmalı ama güvenliği bozmamalıdır.

Baş, boyun ya da gövdeyi etkileyen her yaralanmada omurganın da zarar görmüş olabileceğini aklınızda tutun. Bu şüphe varsa aşağıdaki “Omurga yaralanması şüphesinde” bölümüne bakın.

Taşırken uyulması gereken kurallar nelerdir?

İlk yardımcının kendini sakatlamaması için:

• Yaralıya yakın durun.
• Uzun ve kuvvetli kas gruplarını kullanın.
• Sırtınızı korumak için dizlerinizi ve kalçanızı bükün.
• İki ayağınızla da yere basın; biri öbüründen biraz önde, destek ayağı arkada olsun.
• Omuzlarınızı kalça kemiği ve omurga hizasında tutun.
• Kaldırırken karın kaslarınızı sıkı tutun, gücü uyluk kaslarınızdan alın.
• Kalkarken ağırlığı kalça kaslarınıza verin.
• Yavaş ve düzgün adımlarla yürüyün; adımınız omuz genişliğinizi geçmesin.
• Yön değiştirirken ani dönme ve bükülmeden kaçının.

Yaralının zarar görmemesi için:

• Yaralıyı baş-boyun-gövde eksenini esas alarak en az altı destek noktasından kavrayın.
• Komutları (“dikkat, kaldırıyoruz” gibi) tek bir kişi versin; bu genellikle baş ve boynu tutan kişidir.
• Başı her zaman düz tutun, hareketleri birlikte ve düzgün yapın.
• Taşıma boyunca bilincini, solunumunu ve genel durumunu izleyin. Yeni bir kanama gibi bir değişiklik olursa saatini not edin.
• Durumunda bir değişiklik olur ve gerekirse taşımayı bırakıp temel yaşam desteğine başlayın.

Kaç kişiyle hangi taşıma tekniği kullanılır?

Tek kişiyle taşıma teknikleri

Sürükleme yöntemi

Sürükleme, yaralı çok kiloluysa ya da sizden iri yapılıysa, ayrıca dar, basık ve geçişi zor bir yerden çıkarılacaksa seçilir. İki şekilde uygulanır:

• Ayak bileklerinden sürükleme: Yaralıyı iki ayak bileğinden tutarak çekin.
• Koltuk altından sürükleme: Yaralıyı koltuk altlarından tutarak sürükleyin.

Kucakta taşıma (önde beşik yöntemi)

Bilinci açık çocuklar ve zayıf yetişkinler için kullanışlıdır.

1. Bir elinizle yaralının dizlerinin altından destek alın.
2. Öbür elinizle, gövdenin ağırlığını yükleyerek sırtından kavrayın.
3. Yaralıdan kollarını boynunuza dolamasını isteyin.
4. Ağırlığı dizlerinize vererek kalkın.

Omuzdan destek alarak taşıma (yan koltuk desteği)

Hafif yaralı ve yürüyebilen kişiler için kullanılır. Bir ilk yardımcı uygulayabilir; yanınızda başka ilk yardımcı varsa birden fazla kişiyle de yapılabilir.

1. Yaralının bir kolunu kendi boynunuza dolayın.
2. Boşta kalan kolunuzla belinden tutarak yürümesine yardım edin.

Sırtta taşıma (denk kayışı)

Bilinci açık yaralıyı taşımak için tercih edilir.

1. Yaralının önüne, sırtınız ona dönük çömelin ve bacaklarını kavrayın.
2. Yaralının kollarını göğsünüzün önünde birleştirin.
3. Ağırlığı dizlerinize vererek kalkın.

İtfaiyeci yöntemi (omuzda taşıma)

Yürüyemeyen ya da bilinci kapalı yaralıyı olay yerinden hızla uzaklaştırmak için kullanılabilir.

İtfaiyeci yöntemini videoda izleyin

1. Sol kolunuzla omzundan tutarak yaralıyı oturur duruma getirin.
2. Çömelin ve sağ kolunuzu yaralının bacaklarının arasından geçirin.
3. Yaralının gövdesini sağ omzunuza alın.
4. Önde boşta kalan el bileğini kavrayın.
5. Ağırlığı dizlerinize vererek kalkın ve olay yerinden hızla uzaklaşın.

İki kişiyle taşıma teknikleri

Altın beşik yöntemi (ellerin üzerinde taşıma)

Yaralı ağır yaralanmamışsa ve kendisi de yardım edebiliyorsa iki ilk yardımcı ellerini kenetleyip bir oturak yapar. Oturak iki, üç ya da dört elle kurulur:

• İki elle: İki ilk yardımcının birer eli boşta kalır; bu elleri birbirlerinin omzuna koyarlar. Öbür elleriyle birbirlerinin bileklerini kavrayıp yaralıyı bunun üzerine oturturlar.
• Üç elle: Birinci ilk yardımcı bir eliyle ikincinin omzunu, öbür eliyle ikincinin bileğini kavrar. İkinci ilk yardımcı bir eliyle birincinin bileğini, öbür eliyle kendi bileğini kavrar.
• Dört elle: İki ilk yardımcı birer elleriyle kendi öbür bileklerini, öbür elleriyle de birbirlerinin bileklerini kavrar.

Videoda izleyin: İki elle Üç elle Dört elle

Teskereci yöntemi (kollar ve bacaklardan tutarak taşıma)

Yaralı bir yerden kaldırılıp hemen başka bir yere aktarılacaksa iki ilk yardımcıyla uygulanır.

1. Birinci ilk yardımcı sırtı yaralıya dönük olacak şekilde bacaklarının arasına çömelir ve dizlerinin altından kavrar.
2. İkinci ilk yardımcı baş tarafına geçer ve kollarını yaralının koltuk altlarından geçirerek kavrar.
3. Birlikte kaldırıp taşırlar.

Sandalye ile taşıma

Yaralının bilinçli olması gerekir. Özellikle merdiven inip çıkarken kullanışlıdır.

1. Bir ilk yardımcı sandalyeyi arkadan, oturulan kısma yakın yerden kavrar.
2. Öbür ilk yardımcı sandalyenin ön bacaklarını alt kısmından kavrar.
3. Birlikte kaldırıp taşırlar.

Sedyeye yerleştirme teknikleri

Yaralıyı sedyeye almak için kaşık, köprü, karşılıklı durarak kaldırma ya da kütük yuvarlama tekniklerinden biri kullanılır.

Kaşık tekniği

Yaralıya yalnızca bir taraftan ulaşılabiliyorsa üç ilk yardımcıyla uygulanır.

Kaşık tekniğini videoda izleyin

1. Üç ilk yardımcı yaralının aynı yanında, birer dizleri yerde olacak şekilde diz çöker.
2. Yaralının ellerini göğsünün üzerinde birleştirin.
3. Birinci ilk yardımcı baş ve omuzdan, ikinci sırtın alt kısmı ve uyluktan, üçüncü dizlerin altından ve bileklerden kavrar; eller yaralının vücudunun altından geçirilir.
4. Başı tutan birincinin komutuyla üçü aynı anda kaldırıp yaralıyı dizlerinin üzerine koyar.
5. Tek bir hareketle yaralıyı kendi göğüslerine doğru çevirirler.
6. Uyum içinde ayağa kalkıp yaralıyı aynı anda, düzgünce sedyeye koyarlar.

Köprü tekniği

Yaralıya iki taraftan ulaşılabiliyorsa dört ilk yardımcıyla uygulanır.

Köprü tekniğini videoda izleyin

1. Üç ilk yardımcı bacaklarını açıp yaralının üzerine, hafifçe çömelerek yerleşir.
2. Birincisi başı koruyacak şekilde omuz ve enseden, ikincisi kalçadan, üçüncüsü dizlerin altından tutar.
3. Birincinin komutuyla üçü birlikte yaralıyı kaldırır.
4. Dördüncü ilk yardımcı sedyeyi arkadaşlarının bacaklarının arasından iterek yaralının altına yerleştirir.
5. Yaralı sedyenin üzerine yavaşça bırakılır.

Karşılıklı durarak kaldırma

Omurga yaralanmasında ve şüphesinde üç ilk yardımcıyla uygulanır.

1. İki ilk yardımcı yaralının göğüs hizasında karşılıklı diz çöker.
2. Üçüncü ilk yardımcı dizlerin hizasında diz çöker.
3. Yaralının kollarını göğsünün üzerinde birleştirip düz yatmasını sağlayın.
4. Göğüs hizasındaki iki ilk yardımcı kollarını baş-boyun eksenini koruyacak şekilde yaralının sırtının altına yerleştirir.
5. Üçüncü ilk yardımcı kollarını açarak bacakları düz kalacak şekilde kavrar.
6. Komutla hep birlikte yaralıyı düz olarak kaldırıp sedyeye yerleştirirler.

Kütük yuvarlama tekniği

Baş-boyun ya da omurga yaralanmasından şüphelenilen herkese uygulanır. Amaç, yaralıyı yana çevirirken baş, boyun ve omurgayı aynı hizada tutmaktır. En az iki ilk yardımcı gerekir; ideali dörttür: biri başı tutup yönetir, ikisi gövdeyi ve bacakları çevirir, biri sedyeyi yerleştirir.

1. Başı tutacak ilk yardımcı yaralının baş tarafına geçer, yapılacakları anlatır ve hareketsiz kalmasını ister.
2. İki avuç içini yaralının kulaklarının üzerine koyar; çekmeden, itmeden, döndürmeden baş, boyun ve omurgayı aynı hizada tutar.
3. İki ilk yardımcı yaralının döndürüleceği tarafa geçer: biri göğüs, öbürü bacak hizasında diz çöker. Kollardan biri yaralıysa yaralı sağlam tarafa çevrilir.
4. Göğüs hizasındaki ilk yardımcı yaralının yakın kolunu dizleriyle sabitler; uzak kol yaralı değilse göğsün üzerine konur.
5. Göğüs hizasındaki karşı omuz ve kalçadan, bacak hizasındaki uyluk ve baldırdan tutar. Mümkünse bacakların arasına yastık konur.
6. Baştaki ilk yardımcının “3, 2, 1” komutuyla yaralı hep birlikte yana çevrilir; baş ve boyun düz kalır.
7. Dördüncü ilk yardımcı yaralının arka tarafını baştan ayağa hızla yaralanma yönünden inceler.
8. Yaralı 30-45 derecelik açıyla tutulurken dördüncü ilk yardımcı sedyeyi altına yerleştirir.
9. Yine “3, 2, 1” komutuyla yaralı sedyenin üzerine sırt üstü getirilir.

Sedye ile taşıma nasıl yapılır?

Battaniyeden geçici sedye nasıl yapılır?

• Tek battaniyeyle: Battaniyeyi yere serin ve kenarlarını rulo yapın. Yaralı üzerine yatırılarak kısa mesafede güvenle taşınabilir.
• Battaniye ve iki kirişle: Battaniyeyi yere serin. Üçte birine birinci kirişi koyup battaniyeyi kirişin üzerine katlayın. Katlanan kısmın bittiği yere yakın ikinci kirişi koyun ve kalan kısmı bu kirişin üzerine getirin. Yaralıyı iki kirişin arasına yatırın.

Sedye taşımanın kuralları nelerdir?

• Yaralıyı battaniye ya da çarşafla sarın.
• Düşmemesi için yaralıyı sedyeye sabitleyin.
• Sedyeyi daima yatay tutun; yaralının başı gidiş yönünde olsun.
• Tercihen kas gücü fazla olan ilk yardımcı baş tarafta dursun.
• Hareketleri tek bir sorumlu yönetsin, herkes onun komutuyla hareket etsin.
• Baştaki ilk yardımcı sağ, arkadaki sol ayağıyla yürümeye başlasın.

Sedyenin iki kişiyle taşınması

1. İki ilk yardımcı sedyenin iki ucunun iç tarafında, sırtları düz ve bacakları kıvrık olarak yere eğilir.
2. Komutla sedyeyi kaldırırlar ve yine komutla, dönüşümlü adımla yürümeye başlarlar.
3. Öndeki ilk yardımcı yoldaki engelleri haber verir.

Sedyenin dört kişiyle taşınması

Yaralının durumu ağırsa ya da yol uzun, zor ve engelliyse sedye dört kişiyle taşınır.

1. İkisi baş, ikisi ayak tarafında; sırtları dik, bacakları bükülü olarak sedyenin yanlarında çömelir ve sapından tutar.
2. “Yukarı” komutuyla sedyeyi kaldırırlar.
3. Sol taraftakiler sol, sağ taraftakiler sağ adımla yürümeye başlar.
4. Dar bir yerden geçerken sırtlarını sedyenin iç tarafına verirler.
5. Merdivende ve yokuşta sedyeyi olabildiğince yatay tutmak için bir taraf omuz hizasında, öbür taraf uyluk hizasında taşır.

Omurga yaralanması şüphesinde hasta nasıl taşınır?

Omurga yaralanmasından şüphelendiğiniz kişiyi tehlike yoksa hiç hareket ettirmeyin; bulduğunuz pozisyonda başını ve boynunu sabit tutun, 112’yi arayın ya da aratın. Taşımak zorunluysa baş, boyun ve omurgayı aynı hizada tutan yöntemleri kullanın: sedyeye almak için kütük yuvarlama ya da karşılıklı durarak kaldırma. Yaralıya boyunluk takmayın. Ayrıntılar kafatası ve omurga yaralanmaları rehberinde.

Kaza yapmış bir aracın içindeki yaralı, yangın, patlama ya da solunumun durması gibi bir tehlike varsa omurgası korunarak Rentek manevrasıyla çıkarılır.

Ayağı kırık olan kişi nasıl taşınır?

Kırık bölge sabitlenene kadar yaralıyı hareket ettirmemeye çalışın. Önce kırığın üstündeki ve altındaki eklemleri destekleyin, sonra bandaj ya da atelle hareketsiz hâle getirin. Taşımanız gerçekten gerekiyorsa dikkatli olun ve çevredekilerden yardım isteyin. Kalça ya da bacak yaralanmasında ayakları yukarı kaldırmayın. Sabitleme için kırık, çıkık ve burkulmalarda tespit rehberine bakın.

Taşırken yapılmaması gerekenler

• Gerekmedikçe yaralının yerini değiştirmeyin.
• Kendi güvenliğinizi tehlikeye atarak taşımaya kalkmayın.
• Yükü sırt ve bel kaslarınıza vermeyin; dizlerinizi ve kalçanızı bükün.
• Yön değiştirirken ani dönmeyin ve gövdenizi bükmeyin.
• Bilinci kapalı kişiyi altın beşik, kucakta, sırtta ya da sandalyeyle taşımayın. Kitap bu yöntemleri bilinci açık kişi için anlatır.
• Omurga şüphesi olan kişinin başını ve boynunu serbest bırakmayın.
• Sedyeyi eğik taşımayın.

Taşıma teknikleri ancak uygulayarak öğrenilir. Bu teknikleri eğitmen eşliğinde, ekip hâlinde deneyerek öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilirsiniz. Yaralıya hangi durumda hangi pozisyonu vereceğinizi ilk yardım pozisyonları tablosunda bulabilirsiniz.

Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 20, 32-50, 127, 132, 147.