Boğulma, suya ya da başka bir sıvıya dalma veya batma nedeniyle solunumun bozulması ya da bu sürecin ölümle sonuçlanmasıdır. Boğulma için kişinin ağzı ve burnu sıvıya batmalı ya da sıvıyla örtülmelidir; kusmuk, tükürük gibi vücut sıvıları tanıma girmez. Boğulmadaki asıl sorun vücudun oksijensiz kalmasıdır.
Bu yazı boğulmanın ne olduğunu, belirtilerini ve ilk yardımın sırasını anlatır. Denizde birini kurtarırken kendi güvenliğinizi nasıl koruyacağınızı adım adım görmek için denizde boğulan kişiyi kurtarma yazısına bakın.
Boğulma çeşitleri nelerdir?
T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı boğulma sürecini sonucuna göre üçe ayırır:
| Adı | Ne demektir? |
|---|---|
| Sudan kurtulmuş | Kişi suya dalmış ya da batmış ama solunumla ilgili bir bulgu oluşmamıştır. Bu bir boğulma sayılmaz. |
| Ölümcül olmayan boğulma | Kişi herhangi bir anda kurtarılmış ve boğulma süreci durmuştur. |
| Ölümcül boğulma | Boğulmaya bağlı olarak herhangi bir zamanda ölüm olmuştur. |
“Islak boğulma”, “kuru boğulma”, “aktif boğulma”, “pasif boğulma”, “sessiz boğulma” ve “ikincil boğulma” adları artık kullanılmamaktadır.
Lokma ya da cisim kaçması da boğulma mıdır?
Günlük dilde lokmanın ya da bir cismin soluk yoluna kaçması da “boğulma” diye anılır. İlk yardımda bu durum ayrı bir konudur: hava yolu tıkanıklığı. Kitaba göre yetişkinlerde bu tür tıkanmanın en sık nedeni yiyeceklerdir. Bu durumda uygulanacak yöntem için karın basısı (Heimlich manevrası) yazısına bakın. Pil ya da küçük bir cismin yutulması da ayrı bir durumdur: pil ve yabancı cisim yutma.
Boğulma belirtileri nelerdir?
Suya ya da sıvıya batmış kişide şu belirtiler görülebilir:
- Ağız ve burundan köpük gelmesi
- Nefes alıp vermede güçlük
- Gürültülü, hızlı ve derin nefes alıp verme
- Solunumun tamamen durması
- Bilinç durumunda değişiklik ya da bilincin tamamen kapanması
- Nabzın yavaşlaması ya da tamamen durması
- Soğuk ve soluk cilt
- Kulak, burun, dudak ve tırnak gibi uç bölgelerde morarma
Boğulmada vücutta ne olur?
Akciğerlerde oksijen ve karbondioksit alışverişi alveol denen küçük hava keseciklerinde olur. Boğulma sırasında bu keseciklere sıvı geçer ve solunum işlevi bozulur. Dokulara yeterli oksijen gidemez; en çok beyin ve kalp etkilenir.
- Beyin hücreleri oksijensizliğe 4-6 dakika, kalp hücreleri 30 dakika kadar dayanabilir.
- Boğulma anında soluk borusunun üst kısmı kasılır ve akciğerlere fazla su girmesini önler. Bu sırada suyun büyük kısmı yutulur.
- Boğulan kişilerin yaklaşık %60’ı olaydan sonra kusar. Kusma sırasında mide içeriğinin akciğerlere kaçması solunumu daha da bozabilir.
Bu yüzden boğulmada hızlı davranmak gerekir: hızlı ve etkin temel yaşam desteği (CPR) kalıcı hasarı önleyebilir.
Boğulma neden olur, kimler risk altındadır?
Kitap boğulma nedenlerini yaşa göre ayırır:
- Yetişkinlerde: kan şekerinin düşmesi, bayılma, yaralanma, kazalar, kalp ritim bozuklukları, alkol kullanımı, sara nöbeti, aşırı harekete bağlı yorgunluk, kas krampları ve intihar.
- Çocuklarda: kova, tuvalet ya da küvete düşme gibi ev kazaları.
Boğulma riskini artıran etkenler şunlardır:
- Erkek olmak
- 14 yaşından küçük olmak
- Riskli davranışlarda bulunmak
- Düşük sosyoekonomik düzey
- Eğitim ve güvenlik denetiminin eksikliği
- Alkol kullanımı
- Eşlik eden sinir sistemi ya da kalp hastalıkları
Boğulmalarda ilk yardım nasıl olmalıdır?
Boğulmada ilk yardım; güvenliği sağlamak, yardım çağırmak, kişiyi sudan güvenle çıkarmak ve nefesine göre derlenme pozisyonu ya da temel yaşam desteği uygulamaktır.
- Olay yerinin güvenli olduğundan ve sizin için boğulma tehlikesi olmadığından emin olun.
- Bağırarak yardım isteyin; kişiyi yalnız bırakmayın. Olay yerindeki birine 112’yi aratın ve aradıktan sonra size geri dönmesini söyleyin.
- Kişiyi sudan hızlı ama güvenli biçimde çıkarın. Mümkünse suya girmeden, tutunabileceği bir ip, tahta parçası ya da kürek uzatarak kurtarın.
- Sığ suya dalma ya da suda yaralanma işareti varsa omurgayı koruyarak hareket ettirin.
- Suyun içindeyken solunum desteğini yalnız yeterli eğitim ve deneyimi olan ilk yardımcı verir.
- Sudan çıkan kişi nefes alıyorsa derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin, üzerini örtün, yalnız bırakmayın ve nefesini izleyin.
- Nefes almıyorsa ya da nefesi normal değilse sırt üstü çevirin, yanına diz çökün ve temel yaşam desteğine başlayın.
- Ortamda oksijen varsa, boğulmanın erken aşamasında sudan alınan kişiye oksijen verilmesi önerilir. Olay yerinde her zaman oksijen bulunmayacağı için ilk yardımcıdan bu beklenmez.
Suya girme koşulları, suda solunum desteği ve temel yaşam desteğinin ne zaman bırakılacağı denizde kurtarma yazısında ayrıntılıdır.
Boğulan kişinin yuttuğu su çıkarılır mı?
Hayır. Kitabın boğulma basamaklarında yutulan suyu çıkarma diye bir adım yoktur. Suyun büyük kısmı zaten akciğere değil mideye gider. Kişiyi ters çevirmek, sırtına vurmak ya da karnına bastırmak zaman kaybettirir.
Nefes alan kişiyi derlenme pozisyonuna getirmek bu açıdan da önemlidir: bu pozisyonda ağız yere doğru eğik durur ve kişi kusarsa kusmuğun soluk yoluna kaçma riski azalır.
Suda uzun süre kalan kişiye temel yaşam desteği yapılır mı?
Evet. Kitap, sudan çıkarılan ve normal nefes almayan kişide temel yaşam desteğine başlanmasını ister; bunu suda kalma süresine bağlamaz. Temel yaşam desteğine kişi uyanana ve normal nefes almaya başlayana, yardım gelip görevi devralana, siz devam edemeyecek kadar yorulana ya da ortam güvensiz hâle gelene kadar devam edilir.
Boğulmada yapılmaması gerekenler
- Kendi güvenliğinizi sağlamadan suya girmeyin.
- Kişiyi yalnız bırakıp telefon etmeye gitmeyin.
- Yutulan suyu çıkarmaya uğraşmayın.
- Nefesi olmayan kişiye temel yaşam desteği yerine şok pozisyonu vermeyin.
- Eğitiminiz yoksa suyun içinde solunum desteği vermeye çalışmayın.
- Sudan çıkan ve kendine gelen kişiyi yalnız bırakmayın; nefesi yeniden durursa temel yaşam desteğine yeniden başlamanız gerekir.
Boğulma konusundaki bilginizi online testlerle deneyin; derlenme pozisyonunu ve temel yaşam desteğini mankende öğrenmek için Temel İlk Yardım Eğitimi sayfamıza bakın.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 24, 26, 77, 140-143.
