Delici göğüs yaralanması, bıçak, ateşli silah ya da sivri bir cismin göğüs duvarını delmesiyle oluşan açık göğüs yaralanmasıdır. Akciğer, kalp ve büyük damarlar zarar görebilir. Akciğer zarlarının arasına hava girerse akciğer söner ve yaralı nefessiz kalabilir. Yaralı yarı oturur pozisyona alınır, havayı içeri çeken yara üç kenarı bantlı bir bezle kapatılır, saplanan cisim çıkarılmaz.
Delici göğüs yaralanmasında hangi pozisyon verilir?
Yaralıya yarı oturur pozisyon verilir ve yaralı, yarasının olduğu tarafa doğru eğilir. Bu pozisyon nefes almayı rahatlatır. Nasıl verildiğini yarı oturur pozisyon rehberinde, diğer durumlarla farkını ilk yardım pozisyonları sayfasında görebilirsiniz.
- Sırt üstü düz yatırmayın. Kitap, göğüs yaralanmasında yaralının yarı oturur tutulup rahatlatılmasını ister.
- Bacaklarını kaldırmayın. Göğüs yaralanması olan kişiye şok pozisyonu verilmez.
- Omurga yaralanması şüphesi varsa yarı oturur pozisyon verilmez. Yüksekten düşme ya da trafik kazasında yaralıyı bulduğunuz konumda tutun, baş ve boynunu sabitleyin (kafatası ve omurga yaralanmaları).
- Bilinç kapanırsa: Nefes almaya devam ediyorsa yaralıyı, yaralı tarafı altta kalacak şekilde derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) çevirin.
Delici göğüs yaralanmasının belirtileri nelerdir?
Göğüste bir yara ve nefes darlığı varsa delici göğüs yaralanmasından şüphelenin. Kitabın saydığı belirtiler şunlardır:
- Nefes darlığı
- Nefes alıp verirken ağrı
- Göğüste aletin açtığı yara ya da yaraya saplanmış bir cisim
- Nefes alırken yaradan içeri hava girdiğini gösteren bir ses
- Nefes verirken yaradan hava kabarcıklı kan gelmesi
- Şok belirtileri: soğuk, soluk ve nemli cilt, hızlı ve zayıf nabız
- Bilinç kaybı
Kitap, nefes alırken havanın içeri girmesine izin veren ama dışarı çıkmasına izin vermeyen açık göğüs yarasına emici karakterde yara der. Bu yarada bezin uygulanışı farklıdır (aşağıda 7. adım).
Delici göğüs yaralanmasında ilk yardım nasıl yapılır?
- Yaralının bilincini kontrol edin.
- 112’yi arayın ya da aratın.
- Yaşam bulgularını (hava yolu, solunum, dolaşım) kontrol edin.
- Yaralıyı sakinleştirin.
- Yaralıyı yarı oturur pozisyona getirin ve yaralı tarafa doğru eğilmesini sağlayın.
- Yarada kanama varsa bastırarak kontrol edin.
- Yara emiciyse üzerine steril ya da temiz bir bez koyun; bezin üç kenarını bantla gevşekçe tutturun, dördüncü kenarı açık bırakın.
- Yara emici değilse açık bırakın ya da gerekiyorsa tıkayıcı olmayan temiz bir bezle örtün.
- Saplanmış bir cisim varsa kesinlikle çıkarmayın. Çevresine gazlı bez, rulo sargı (simit sargı) ya da temiz kumaş yerleştirerek cismi olduğu yerde sabitleyin.
- Solunumu sürekli izleyin.
- Bilinci kapanır ama nefes almaya devam ederse yaralı tarafına çevirerek derlenme pozisyonuna getirin.
- Solunum durursa temel yaşam desteğine (CPR) başlayın.
Bezin bir kenarı neden açık bırakılır?
Açık kenar, göğüs kafesindeki havanın dışarı çıkmasına izin verir; bez ise dışarıdan içeri hava girmesini engeller. Kitap, tıkayıcı malzemeyle dikkatsizce kapatılan bir yaranın hayatı tehdit edebileceğini ayrıca vurgular.
| Yaranın durumu | Ne yapılır? |
|---|---|
| Emici karakterde açık göğüs yarası (hava içeri girer, dışarı çıkamaz) | Steril ya da temiz bez; üç kenar gevşek bantlı, bir kenar açık |
| Emici karakterde olmayan açık göğüs yarası | Açık bırakılır ya da gerekiyorsa tıkayıcı olmayan temiz bezle örtülür |
| Saplanmış cisim | Çıkarılmaz; çevresi bez ya da simit sargıyla desteklenip sabitlenir |
Kapalı (künt) göğüs yaralanmasında ne yapılır?
Kapalı göğüs yaralanması, çarpma ya da ezilme gibi darbelerle göğsün, deride açık bir yara oluşmadan hasar görmesidir. Dışarıda yara olmasa da kaburga kırılabilir ve akciğer sönebilir. Ağrı, hassasiyet, çıtırtı sesi, morarma ve nefes darlığı görülür.
İlk yardım, bez uygulaması dışında aynıdır: bilinç kontrolü, 112, yaşam bulguları, sakinleştirme, yaralı tarafa eğik yarı oturur pozisyon ve solunumun izlenmesi. Bilinç kapanırsa yaralı tarafına derlenme pozisyonu verilir, solunum durursa temel yaşam desteğine başlanır. Açık ya da kapalı, her göğüs yaralanmasında yaralı en kısa sürede sağlık kuruluşuna ulaşmalıdır.
Delici göğüs yaralanmasında neler yapılmamalı?
- Saplanan cismi çıkarmayın, oynatmayın.
- Yarayı naylon ya da poşet gibi hava geçirmeyen bir malzemeyle rastgele veya tümüyle kapatmayın. Tıkayıcı malzemenin yanlış kullanımı hayatı tehdit edebilir.
- Yaralıyı sırt üstü düz yatırmayın, bacaklarını kaldırmayın.
- Yiyecek, içecek ya da ağızdan herhangi bir şey vermeyin.
- Yaralıyı yalnız bırakmayın, solunumunu izlemeyi bırakmayın.
- Yara aşağıya, karna doğru uzanıyorsa karındaki organların da yaralanmış olabileceğini unutmayın (delici karın yaralanmasında ilk yardım).
Delici göğüs yaralanmasında doğru ilk yardım uygulamaları hangileridir?
Sınav sorularında doğru ve yanlış seçenekler çoğunlukla aynı noktalardan gelir:
- Doğru: Bilinç kontrolü, 112, yaşam bulgularının değerlendirilmesi; yarı oturur ve yaralı tarafa eğik pozisyon; emici yarada üç kenarı bantlı bez; saplanan cismin sabitlenmesi; solunumun izlenmesi.
- Yanlış: Yarayı tamamen kapatmak; cismi çıkarmak; bilinci açık yaralıyı düz, diz üstü ya da yan yatırmak; bacakları kaldırmak; ağızdan bir şey vermek.
Kendinizi online testlerle deneyin; bez uygulamasını ve pozisyonları mankende çalışmak için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi sayfasına bakın.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 23, 25, 121, 126-127, 132-135.
