MİRA İLK YARDIM EĞİTİM MERKEZİ 0232 452 22 92

Kafatası ve Omurga Yaralanmalarında İlk Yardım Nasıl Olmalıdır? Belirtileri Nelerdir?

4 dk okuma · Zafer Özer, ilk yardım eğitmeni

T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı’na göre gözden geçirildi

İçindekiler
  1. Kafatası ve omurga yaralanmaları hangi durumlarda görülür?
  2. Baş yaralanmasının belirtileri nelerdir?
  3. Boyun ve omurga yaralanmasının belirtileri nelerdir?
  4. Baş yaralanmasında ilk yardım nasıl yapılır?
  5. Boyun ve omurga yaralanmasında ilk yardım nasıl yapılır?
  6. Omurga yaralanmasında yaralı ne zaman hareket ettirilir?
  7. Kafatası ve omurga yaralanmalarında neler yapılmamalı?

Eğitmen yerde yatan kişinin başını iki eliyle kulaklarının üzerinden sabitliyor

Kafatası ve omurga yaralanmaları, düşme, trafik kazası ya da başa alınan darbe sonucu saçlı derinin, kafatasının, yüzün, boynun ve omurganın zarar gördüğü ciddi yaralanmalardır. Beyin ve omurilik etkilenebildiği için küçük görünen bir yaralanma bile kalıcı sakatlığa ya da ölüme yol açabilir. İlk yardımın özü, yaralıyı gereksiz yere hareket ettirmemek ve baş-boyun-gövde eksenini korumaktır.

Kafatası ve omurga yaralanmaları hangi durumlarda görülür?

Özellikle yüksekten düşme ve araç kazalarından sonra akla gelmelidir. Kitap şu durumları yaralanmanın ciddi olduğunu düşündüren bilgiler olarak sayar:

  • Kişinin boyunun 3 katından daha yüksekten düşmesi
  • Boyu kadar ya da daha yüksekten baş üstü düşmesi
  • Araç çarpışmasında fırlama, yuvarlanma, yüksek hız
  • Motosiklet ya da bisikletle çarpışma, aracın yayaya çarpması
  • Bilinç değişikliği yapan baş yaralanmaları

Başında ya da boynunda yaralanma olan kişide, aksi kanıtlanana kadar omurga yaralanması da olduğunu varsayın.

Baş yaralanmasının belirtileri nelerdir?

Baş yaralanması saçlı deri, kafatası ve yüz yaralanmalarını kapsar. Belirtiler:

  • Saçlı deride ya da yüzde yara, şişlik ve kanama
  • Baş ağrısı, baş dönmesi
  • Bilinç değişikliği, yer ve zaman algısında bozulma
  • Hafıza kaybı
  • Bulantı, kusma
  • Burun ya da kulaktan kanama
  • Kafatasında şekil bozukluğu
  • Kulak arkasında ve gözlerde renk değişikliği ya da morarma
  • Göz bebeklerinde eşitsizlik
  • Koma

Saçlı deri çok sayıda damar içerdiği için bol kanar; bu kanama yaralıyı şoka bile sokabilir. Kafatası kırığında asıl önemli olan kırığın kendisi değil, beyin hasarı olup olmadığıdır. Kulaktan gelen sıvının kan içermesi ciddi kafa yaralanmasını gösterir.

Boyun ve omurga yaralanmasının belirtileri nelerdir?

  • Yaralanan bölgede ağrı ve hassasiyet
  • Yaralanan bölgenin aşağısında duyu azalması ya da kaybı
  • Yaralanan bölgenin aşağısında kuvvet azalması ya da kaybı
  • El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, his kaybı

Baş, boyun ve gövdeyi içeren her yaralanmada, belirti olmasa da omurga yaralanması olabileceğini akılda tutun. Baş yaralanmasına bağlı bilinç kaybı olan her yaralıda boyun yaralanması da olabilir.

Baş yaralanmasında ilk yardım nasıl yapılır?

  1. Yaralının bilincini kontrol edin.
  2. 112’yi arayın ya da aratın.
  3. Yaşam bulgularını kontrol edin.
  4. Hava yolunun açık kalmasını sağlayın. Yüzde kırık varsa kırık kemiklere kuvvet uygulamayın.
  5. Bilinci açıksa ve omurga yaralanması şüphesi yoksa yaralıyı sırt üstü, rahat edeceği biçimde, baş ve omuzlarını hafifçe yükselterek yatırın.
  6. Kusarsa baş, boyun ve omurgayı aynı hizada tutarak yaralıyı yana çevirin; kusmuğun hava yoluna kaçmasını önleyin.
  7. Bilinci kapalı ama nefes alıyorsa baş ve boynu hareket ettirmeden destekleyin; baş, boyun ve omurgayı aynı hizada tutarak yana çevirin.
  8. Dış kanamaya doğrudan bastırın. Saçlı derideki kanamada, altta kafatası kırığı olabileceği için aşırı güç uygulamayın.
  9. Kulaktan kan ya da sıvı geliyorsa kulağın üzerine temiz bir bezi hafifçe tutturun; mümkünse yaralıyı o kulak tarafına çevirin.

Boyun ve omurga yaralanmasında ilk yardım nasıl yapılır?

  1. Yaralının bilincini kontrol edin.
  2. 112’yi arayın ya da aratın.
  3. Yaşam bulgularını kontrol edin ve hava yolunun açık kalmasını sağlayın.
  4. Bilinci açıksa: Yaralıyı bulduğunuz konumda sabit tutun, hareket etmemesini söyleyin. Sıkı giysilerini gevşetin. Başını ve boynunu ellerinizle sabit tutun.
  5. Bilinci kapalı ama nefes alıyorsa: Baş ve boynu elinizle sabitleyin; baş, boyun ve omurgayı aynı hizada tutarak derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin. Baş ve boynu sabit tutmayı sürdürün.
  6. Nefes almıyorsa: Vakit kaybetmeden temel yaşam desteğine başlayın.
  7. Sağlık ekibi gelene kadar yaralının yanından ayrılmayın.
DurumNe yapılır?
Bilinç açık, omurga şüphesi yokSırt üstü, baş ve omuzlar hafif yüksek
Bilinç açık, omurga şüphesi varBulunduğu konumda sabit; baş ve boyun elle tutulur
Kusma varBaş-boyun-omurga aynı hizada yana çevrilir
Bilinç kapalı, nefes varBaş-boyun sabitlenip eksen bozulmadan derlenme pozisyonu
Nefes yokTemel yaşam desteği

Omurga yaralanmasında yaralı ne zaman hareket ettirilir?

Yalnızca tehlike varsa. Omurga yaralanması şüphesi olan kişi yerinde tutulur ve kendisinin de hareket etmesine izin verilmez. Yaralıyı olduğu yerde bırakmak daha büyük bir tehlike yaratıyorsa (örneğin yangın) ya da olay yeri güvenli hale getirilemiyorsa, ilk yardımcı kendini tehlikeye atmadan yaralıyı baş-boyun-gövde eksenini bozmadan taşır. Boyun korunamıyorsa pozisyon değiştirilmez.

Bu yaralılar için kitaptaki yöntemler kütük yuvarlama (en az 2, ideal olarak 4 ilk yardımcı) ve karşılıklı durarak kaldırmadır (3 ilk yardımcı). Teknikler hasta ve yaralı taşıma rehberinde, araç içindeki yaralı için Rentek manevrası sayfasında anlatılır.

Kafatası ve omurga yaralanmalarında neler yapılmamalı?

  • Yaralıya boyunluk takmayın.
  • Kulak ya da burundan gelen kanı veya sıvıyı durdurmaya çalışmayın.
  • Saplanmış bir nesneyi çıkarmayın; olduğu yerde sabitleyin.
  • Kırık bölgesine bastırmayın.
  • Tehlike yoksa yaralıyı hareket ettirmeyin, kendisinin de kalkmasına izin vermeyin.
  • Bilinci bulanık ya da uykuya meyilli yaralıya yiyecek veya içecek vermeyin.
  • Darbeden sonra kısa sürede kendine gelen ve iyi görünen kişiyi “geçti” diye bırakmayın. Ciddi beyin hasarı olabilir; mutlaka sağlık kuruluşuna ulaşmasını sağlayın.

Yaralının şok içinde olup olmadığını anlamak için şok belirtileri rehberine, deprem ve göçükte görülen yaralanmalar için deprem sonrası ilk yardım sayfasına bakın.

Baş ve boyun sabitlemeyi, kütük yuvarlamayı ve derlenme pozisyonunu mankende uygulayarak öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi sayfasına göz atın.

Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 20, 22-23, 25, 32, 34, 44-45, 93, 122, 129-132.

Sınavda nasıl sorulur?

İlk yardım sınavında bu konudan çıkabilecek sorular, doğru cevapları ve nedenleri. Sorular sitedeki online testlerden; gerekçeler T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı'na göre.

  1. Trafik kazası geçiren bir yaralıda burun ve kulaktan kan veya açık renkli bir sıvı gelmesi ilkyardımcıya neyi düşündürmelidir?

    • Şok geçirdiğinin
    • Komada olduğunun
    • Kalp krizi geçirdiğinin
    • Kafatası omurga yaralanması olduğunun Doğru cevap

    Neden D? Kitap burun ya da kulaktan kanamayı baş yaralanmasının belirtileri arasında sayar; kulaktan gelen sıvının kan içermesi ciddi kafa yaralanmasını gösterir (s. 122, 130).

    Testi çözün: Online Test 18
  2. Omurga yaralanmaları ile ilgili olarak hangisi yanlıştır?

    • Tehlike yoksa ve bilinci açıksa hareket etmemesi sağlanır
    • Tehlike söz konusu ise baş – boyun – gövde ekseni bozulmadan düz pozisyonda sürüklenir
    • Tehlike yoksa ve bilinci kapalıysa şok pozisyonu verilir Doğru cevap
    • Hasta / yaralı asla yalnız bırakılmaz

    Neden C? Omurga yaralanması şüphesinde bilinci kapalı ama nefes alan yaralıya şok pozisyonu verilmez; baş ve boyun elle sabitlenip baş-boyun-omurga aynı hizada tutularak derlenme pozisyonuna getirilir (s. 132).

    Testi çözün: Online Test 12
  3. Motosiklet kazası sonrası, hareket kaybı ve boynunda şekil bozukluğu olan kişide olabilecek en önemli problem nedir?

    • El parmaklarında kırık
    • Kafatası omurga yaralanması Doğru cevap
    • Yüzde yüzeysel sıyrık veya kesik
    • Ayak parmaklarında kırık

    Neden B? Motosiklet kazası kitapta yaralanmanın ciddi olduğunu düşündüren durumlar arasındadır; yaralanma bölgesinin aşağısında kuvvet ve hareket kaybı boyun ve omurga yaralanmasının belirtisidir (s. 23, 132).

    Testi çözün: Online Test 12

Bu sınava belge için hazırlanıyorsanız: Temel İlk Yardım Eğitimi’ni Alsancak’ta alın, sınava mankenle çalışarak girin.

Sedyeye aktarma: kaşık tekniği Bu tekniği videoda izleyin Sedyeye aktarma: kaşık tekniği 47 bin görüntüleme · Eğitmen: Zafer Özer
Zafer Özer
Zafer Özer İlk Yardım Eğitmeni

20 yıllık ilk yardım eğitmenliği deneyimi; arşivimizdeki 25 eğitim videosunun eğitmeni.

25 eğitim videosunu izleyin

Benzer yazılar

Bu konuyu eğitimde uygulayarak öğrenin

Mankenle uygulamalı, Sağlık Bakanlığı onaylı eğitim. Arayın ya da WhatsApp’tan yazın; çalışma saatlerinde aynı gün dönüş yapıyoruz.

İzmir’de ilk yardım kursu: Alsancak’ta 16 saatlik Temel İlk Yardım Eğitimi
  • Alsancak Mah. Mahmut Esat Bozkurt Cd. Şevki Bey Apt. No:34 İç Kapı No:1, 35220 Konak/İzmir · Yol tarifi
  • Pazartesi–Cumartesi 09.00–19.00, Pazar kapalı

Eğitim videosu

Canki’ye sorun

Size uygun yolu gösterir

Merhaba, ben Canki. Size uygun eğitimi birlikte bulalım. Bir konu seçin:

Bilgiler İlkyardım Yönetmeliği’ne ve program bilgilerimize göredir.

Şimdi WhatsApp’tan yazın; açılınca ilk iş size dönüyoruz.