Delici karın yaralanması, bıçak, ateşli silah ya da kesici-delici bir aletin karın duvarını geçmesiyle oluşan yaralanmadır. Derideki yara küçük görünse bile içteki organlar ve damarlar zarar görmüş olabilir; iç ve dış kanamaya bağlı şok gelişebilir. Yaralı düz bir zemine yatırılır, mümkünse dizleri bükülür, saplanan cisim çıkarılmaz ve ağızdan hiçbir şey verilmez.
Delici karın yaralanmasında hangi pozisyon verilir?
Yaralı düz bir zemine sırt üstü yatırılır ve mümkünse dizleri bükülür. Karın yaralanmasında pozisyon, göğüs yaralanmasındakinden farklıdır: yarı oturur değil, düz yatış.
| Durum | Verilecek pozisyon |
|---|---|
| Delici karın yaralanması, bilinç açık | Düz zeminde sırt üstü, mümkünse dizler bükülü |
| Ezici (künt) karın yaralanması, bilinç açık | Düz zemine yatırılır |
| Delici göğüs yaralanması, bilinç açık | Yarı oturur, yaralı tarafa doğru eğik (ayrıntı) |
| Bilinç kapalı, nefes var | Yaralı tarafı altta kalacak şekilde derlenme pozisyonu (koma pozisyonu) |
| Nefes yok | Temel yaşam desteği |
| Omurga yaralanması şüphesi | Bulunduğu konumda, baş ve boyun sabit |
Bütün pozisyonları tek sayfada karşılaştırmak için ilk yardım pozisyonları rehberine bakın.
Delici karın yaralanmasının belirtileri nelerdir?
Karında kesi ya da saplanmış bir cisim, ağrı ve kanama varsa delici karın yaralanması düşünülür. Kitabın saydığı belirtiler:
- Karında ağrı ve hassasiyet
- Bulantı, kusma
- Ciltte kesi
- Karında saplanmış bir cisim
- Ateşli silahta kurşun ya da saçmanın giriş ve çıkış izleri
- İç ve dış kanama
- Ciltten dışarı çıkan iç organlar
- Kanamaya bağlı şok belirtileri
Karın tahta gibi sert ve çok ağrılıysa durum ciddidir.
Delici karın yaralanmasında ilk yardım nasıl yapılır?
- Yaralının bilincini kontrol edin.
- 112’yi arayın ya da aratın.
- Yaşam bulgularını kontrol edin.
- Yaralıyı düz bir zemine yatırın.
- Yarayı kuru ve temiz bir bezle örtün.
- Dış kanama varsa doğrudan bası ile kontrol edin; karna kuvvetli bastırmayın.
- Karından dışarı çıkan organlar varsa aşağıdaki bölümdeki gibi örtün.
- Saplanmış bir cisim varsa kesinlikle çıkarmayın; çevresine gazlı bez, rulo sargı (simit sargı) ya da temiz kumaş yerleştirip olduğu yerde sabitleyin.
- Mümkünse yaralının dizlerini bükün.
- Isı kaybını önlemek için üzerini örtün.
- Su dahil hiçbir yiyecek ya da içecek vermeyin.
- Yaşam bulgularını izleyin.
- Bilinci kapanır ama nefes almaya devam ederse yaralı tarafına çevirerek derlenme pozisyonuna getirin.
- Solunum durursa temel yaşam desteğine başlayın.
Karından dışarı çıkan organlara ne yapılır?
Dışarı çıkan organlara dokunulmaz ve içeri itilmez; üzerleri nemli bir bezle, onun üzeri de şeffaf bir örtüyle kapatılır.
- Organlara dokunmayın, içeri sokmaya çalışmayın.
- Üzerlerine temiz ve nemli bir bez örtün.
- Bezin üzerini temiz, şeffaf plastik gıda ambalajı (streç film) ya da alüminyum folyo ile kapatın.
- Örtüyü bandajla tutturun.
Karına saplanan cisim çıkarılır mı?
Hayır. Cisim çıkarılırken çevresindeki dokulara zarar verebilir ve kanamayı artırabilir. Cismi yaranın içinde durduğu konumda bırakın; çevresine bez ya da simit sargı yerleştirip cisme bastırmadan bandajlayın ve 112’yi arayın.
Ezici (künt) karın yaralanması nedir, ilk yardımı nasıldır?
Ezici karın yaralanması, trafik kazası, yüksekten düşme ya da göçük altında kalma gibi darbelerle karnın, deri delinmeden zarar görmesidir. Hemen belirti vermediği için göründüğünden daha ciddi olabilir.
| Özellik | Ezici (künt) karın yaralanması | Delici karın yaralanması |
|---|---|---|
| Nasıl oluşur? | Trafik kazası, yüksekten düşme, göçük | Bıçak, ateşli silah, kesici-delici alet |
| Dışarıdan görünen | Ezik, sıyrık, kızarıklık, morluk, şişkinlik, solukluk | Kesi, saplanmış cisim, dışarı çıkan organ |
| Asıl tehlike | Fark edilmeyen iç kanama ve şok | İç ve dış kanama, organ yaralanması |
| Pozisyon | Düz zemine yatırılır | Düz zemin, mümkünse dizler bükülü |
| Ortak kural | Su dahil hiçbir şey verilmez; yaşam bulguları ve şok izlenir | Su dahil hiçbir şey verilmez; saplanan cisim çıkarılmaz |
Ezici yaralanmada da bilinç kontrol edilir, 112 aranır, yaşam bulguları değerlendirilir, yaralı düz zemine yatırılır ve iç kanama ile şok belirtileri izlenir. Bilinç kapanırsa yaralı tarafına derlenme pozisyonu, solunum durursa temel yaşam desteği uygulanır. Depremde ve göçükte görülen ezilme yaralanmaları için deprem sonrası ilk yardım rehberine bakın.
Delici karın yaralanmasında neler yapılmamalı?
- Karna kuvvetli bası uygulamayın.
- Dışarı çıkan organlara dokunmayın, temizlemeye ya da içeri itmeye çalışmayın.
- Saplanan cismi çıkarmayın, oynatmayın.
- Su dahil hiçbir yiyecek ya da içecek vermeyin.
- Göğüs yaralanmasındaki yarı oturur pozisyonu burada uygulamayın; kitap karın yaralanmasında düz zemin ister.
- Delici karın yaralanmasında göğüs içindeki organların da yaralanmış olabileceğini unutmayın.
Delici karın yaralanmasında doğru ilk yardım uygulamaları hangileridir?
- Doğru: Bilinç kontrolü, 112, yaşam bulguları; düz zemin ve bükülü dizler; dışarı çıkan organların üzerine nemli bez ve şeffaf örtü; saplanan cismin sabitlenmesi; üzerini örtmek; yaşam bulgularını izlemek.
- Yanlış: Organları içeri sokmak; kaybı önlemek için ağızdan sıvı vermek; cismi çıkarmak; yaralıyı yarı oturur tutmak; karna kuvvetle bastırmak.
Kendinizi online testlerle deneyin; pozisyonları ve yara örtmeyi mankende çalışmak için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi sayfasına bakın.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 121, 126-127, 132-137.
