MİRA İLK YARDIM EĞİTİM MERKEZİ 0232 452 22 92

Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda Tespit Nasıl Olmalıdır?

7 dk okuma · Zafer Özer, ilk yardım eğitmeni

T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı’na göre gözden geçirildi

İçindekiler
  1. Tespitte uyulması gereken kurallar nelerdir?
  2. Tespit için hangi malzemeler kullanılır?
  3. Bölgeye göre tespit yöntemleri
  4. Kol yaralanmalarında tespit nasıl yapılır?
  5. Köprücük kemiği ve omuz yaralanmasında tespit nasıl yapılır?
  6. Pazı (üst kol) kemiği kırığında tespit nasıl yapılır?
  7. Dirsek yaralanmasında tespit nasıl yapılır?
  8. Ön kol ve bilek kırığı nasıl sarılır?
  9. El ve parmak yaralanmasında tespit nasıl yapılır?
  10. Bacak yaralanmalarında tespit nasıl yapılır?
  11. Leğen kemiği (pelvis) kırığında tespit nasıl yapılır?
  12. Kalça ve uyluk kemiği kırığında tespit nasıl yapılır?
  13. Bacak (diz altı) kırığında tespit nasıl yapılır?
  14. Diz yaralanmasında tespit nasıl yapılır?
  15. Ayak bileği ve ayak yaralanmasında tespit nasıl yapılır?
  16. Tespitten sonra dolaşım nasıl kontrol edilir?
  17. Tespitte yapılmaması gerekenler

Eğitimde ön kol kırığı için hazır atel uygulayan eğitmen ve katılımcı

Tespit (atel, sabitleme), kırık, çıkık ya da burkulma olan bölgeyi hareket etmeyecek biçimde sabitleme işlemidir. Kitaba göre atel, zedelenmiş dokuları ya da hasar görmüş kemikleri düzgün biçimde sabitlemeye yarayan malzemedir. Tespitin iki amacı vardır: yaralanma yerinde hareketi önlemek ve sağlık kuruluşuna ulaşırken yaralıyı rahat ettirmek.

Tespit bölgeye göre değişir: kolda askı ve bandaj, bacakta dolgu ve geniş bandajlar kullanılır. Yaralanmanın kırık, çıkık ya da burkulma olduğunu ayırmak zordur; üçünün farkı kırık rehberindeki tabloda. Emin değilseniz kırık kabul edin ve tespiti buna göre yapın.

Tespitte uyulması gereken kurallar nelerdir?

Kural basittir: bölgeyi düzeltmeden, bulunduğu pozisyonda sabitleyin.

  • Şekil bozukluğunu düzeltmeye, kemiği çekmeye ya da döndürmeye çalışmayın.
  • Tespit bitene kadar yaralanmanın üstündeki ve altındaki eklemleri ellerinizle destekleyin ya da yaralıdan kıpırdamamasını isteyin. Yaralı kendisi tutabiliyorsa bunu yapmasını isteyin.
  • Önce hayatı tehdit eden durumlara bakın; şiddetli kanama varsa kanayan yere bastırın ya da basınçlı bandaj uygulayın.
  • Açık yara varsa tespitten önce üzerini temiz bir bezle örtün.
  • El, kol, ayak ya da bacak yaralandıysa şişme başlamadan yüzük, bilezik, saat gibi takıları çıkarın.
  • Kemik çıkıntılarının olduğu yerleri ve boşlukları havlu gibi yumuşak bir dolguyla destekleyin.
  • Bandajları kırığın tam üzerine bağlamayın; kırık bölgesinden uzak tutun.
  • Tespitten sonra bandajın altındaki dolaşımı kontrol edin.
  • Yaralıya su dahil hiçbir yiyecek ya da içecek vermeyin.

Tespit için hangi malzemeler kullanılır?

Kitaptaki yöntemlerde şu malzemeler geçer:

  • Üçgen bandaj: Kol askısı yapmak ve katlanarak bacakları bağlamak için
  • Geniş ve dar katlanmış bandajlar: Kolu göğse, bacakları birbirine sabitlemek için
  • Dolgu malzemesi: Havlu, yastık, battaniye ya da katlanmış bir giysi
  • Sert destek: Hazır biçimlendirilebilir tespit malzemeleri ya da sağlam bir çift tahta veya sopa
  • Sağlam bacak: Bacak yaralanmasında diğer bacak doğal bir atel gibi kullanılabilir.

Eğitim ortamında hazır biçimlendirilebilir atelle bacak tespiti çalışması

Görsel eğitim ortamında çekilmiştir. Gerçek bir yaralanmada yaralı yerinden kaldırılıp sandalyeye oturtulmaz; kırık bölge sabitlenene kadar hareket ettirilmez.

Bölgeye göre tespit yöntemleri

Yaralanan bölgeTespitDikkat
Köprücük kemiği ve omuzKol askısı ve kolu göğse bağlayan geniş bandajDüğüm yaralanmadan uzakta olsun.
Pazı (üst kol)Kol askısı, kol ile gövde arasına dolgu, ikinci askıBandaj kırık bölgesinin altında kalsın.
DirsekDolgu ve geniş bandajlarla, yaralının en rahat pozisyonundaKolu zorla bükmeyin; 10 dakikada bir dolaşım kontrolü
Ön kol ve bilekDolguyla sarma ve kol askısıDüğüm yaralı tarafa bağlanır.
El ve parmakDolguyla sarma, el yukarıdaTakıları hemen çıkarın.
Leğen kemiği (pelvis)Sırt üstü, bacaklar düz; bacaklar üçgen bandajlarla birbirineDiz ve ayak bileği çıkıntılarına dolgu
Kalça ve uylukKoltuk altından ayağa uzanan tahta ya da hazır malzemeNakil uzun ve zor olacaksa yapılır.
Bacak (diz altı)Sağlam bacakla birlikte bağlamaBacakların arasına dolgu
DizDizin altına yastık ya da battaniyeDizi zorla düzeltmeyin.
Ayak bileği ve ayakDestek bandajı, uzvu kaldırmaSoğuk kompres en fazla 20 dakika

Kol yaralanmalarında tespit nasıl yapılır?

Köprücük kemiği ve omuz yaralanmasında tespit nasıl yapılır?

  1. Yaralı taraftaki kolu bir kol askısıyla destekleyin.
  2. Askının düğümünü yaralanan bölgeden uzakta bağlayın.
  3. Geniş, katlanmış bir bandajı göğsün ve askının çevresinden dolayarak kolu göğse sabitleyin.

Pazı (üst kol) kemiği kırığında tespit nasıl yapılır?

Kırık kol sorularının çoğu bu bölgeyle ilgilidir. Üst kol kırığında kol şöyle sarılır:

  1. Üçgen bandajı kol ile göğüs arasından geçirin ve yaralı kolu askıya alın.
  2. Bandajın kırık bölgesinin altında kaldığından emin olun.
  3. Kolla gövdenin arasına havlu gibi yumuşak bir dolgu koyun.
  4. Kolu ve dolguyu ikinci bir askıyla destekleyin.

Dirsek yaralanmasında tespit nasıl yapılır?

  1. Yaralı kolunu bükemiyorsa oturmasına yardım edin; kolu zorla bükmeyin.
  2. Dirseğin çevresine havlu gibi bir dolgu koyun.
  3. Kolu geniş katlanmış bandajlarla, yaralının en rahat ettiği pozisyonda sabitleyin.
  4. Bandajları kırık bölgesinden uzak tutun.
  5. 112 ekibi gelene kadar ön kol, el bileği ve eli 10 dakikada bir solukluk, soğukluk, morarma ve uyuşma yönünden kontrol edin.

Ön kol ve bilek kırığı nasıl sarılır?

Ön kol yaralanmasında üçgen sargıyla kol askısı; eğitmen düğümü yaralı taraftaki omuzda bağlıyor

  1. Ön kolu küçük bir havlu gibi yumuşak bir dolguyla sarın.
  2. Üçgen bandajı kol ile göğüs arasından geçirin ve kolu dolguyla birlikte askıya alın.
  3. Düğümü yaralı tarafa bağlayın.
  4. Hastaneye ulaşmak uzun sürecekse kolu, dirseğe olabildiğince yakın yerleştirdiğiniz bir bandajla gövdeye sabitleyin.

El ve parmak yaralanmasında tespit nasıl yapılır?

  1. Yaralıyı oturtun ve elini, bileğini yukarıda tutup desteklemesini isteyin; gerekirse yardım edin.
  2. El şişmeden önce yüzük, bileklik ve saati çıkarın.
  3. Eli yumuşak, kabarık olmayan bir dolguyla sarın.
  4. Hastaneye ulaşmak uzun sürecekse göğsün ve askının çevresine geniş bir bandaj bağlayarak kolu sabitleyin.

Bacak yaralanmalarında tespit nasıl yapılır?

Leğen kemiği (pelvis) kırığında tespit nasıl yapılır?

  1. Yaralının başı düz olacak şekilde sırt üstü uzanmasına yardım edin ve bacaklarını düz tutun. Daha rahat edecekse dizlerini hafifçe bükecek şekilde arkalarına bir yastık ya da katlanmış giysi koyabilirsiniz.
  2. Diz ve ayak bileklerindeki kemik çıkıntılarını havlu gibi yumuşak bir dolguyla destekleyin.
  3. Katlanmış üçgen bandajlarla bacakları hareketsiz hale getirin.
  4. Ayakları ve ayak bileklerini dar, dizleri geniş bir bandajla sabitleyin.

Leğen ve uyluk kırıklarında şok belirtileri görülebilir; bu yaralanmalarda bacakları yukarı kaldırmayın.

Kalça ve uyluk kemiği kırığında tespit nasıl yapılır?

Kalça ve uyluk yaralanmasında kitap tespiti, hastaneye nakil uzun ve zor olacaksa önerir. 112 ekibi yoldaysa bacağı bulunduğu pozisyonda destekleyin ve yaralıdan kıpırdamamasını isteyin. Tespit gerekiyorsa:

  1. Hazır biçimlendirilebilir bir tespit malzemesi ya da boyu koltuk altından ayak ucuna yetecek iki sağlam tahta veya sopa bulun.
  2. Tespiti yaralı taraftan yapın.
  3. Bacakların arasını ve tespit malzemesiyle vücut arasındaki boşluğu havlu gibi yumuşak bir dolguyla doldurun.
  4. Bağları şu sırayla yerleştirin: ayaklar, göğüs, leğen kemiği, dizler, kırığın üstü, kırığın altı ve bir ek nokta.
  5. Kırık bölgesinin üzerine bandaj bağlamayın.
  6. En son ayakları birbirine bağlayın.
  7. Yaralıyı tamamen hareketsiz hale getirdikten sonra sedyeyle taşıyın (hasta ve yaralı taşıma teknikleri).

Bacak (diz altı) kırığında tespit nasıl yapılır?

Tespit gerekiyorsa sağlam bacağı atel gibi kullanın:

  1. Yaralı bacağı zorlamadan sağlam bacağın yanına getirin.
  2. İki bacak arasındaki boşluğu havlu gibi yumuşak bir dolguyla doldurun.
  3. Geniş katlanmış bandajlarla sırasıyla ayak ve ayak bileklerini, dizleri, kırığın üstünü ve kırığın altını bağlayın.

Diz yaralanmasında tespit nasıl yapılır?

  1. Yaralının, zeminden yalıtmak için tercihen bir battaniyenin üzerine uzanmasına yardım edin.
  2. Dizi zorla düzeltmeyin.
  3. Yastık, battaniye ya da katlanabilir yumuşak bir malzemeyi dizin altına koyarak yaralının en rahat ettiği pozisyonda destekleyin.

Ayak bileği ve ayak yaralanmasında tespit nasıl yapılır?

  1. Ayak bileğini rahatlatacak bir destek uygulayın ve bandajla sarın.
  2. Bandajın üzerinden soğuk kompres uygulayın; 20 dakikadan uzun tutmayın.
  3. Yaralı bacağı kaldırıp destekleyin.

Ayak ve ayak parmağı yaralanmasında yaralının uzanmasına yardım edin, şişme başlamadan ayaktaki takıları çıkarın ve ayağı tabandan ağrılı bölgenin üstüne kadar uzanan bir destek bandajıyla sarın. Ardından uzvu kaldırıp destekleyin.

Tespitten sonra dolaşım nasıl kontrol edilir?

Atel ya da bandajın altındaki dolaşımı düzenli kontrol edin. Tespitin altındaki el ya da ayakta şu değişikliklere bakın:

  • Solukluk
  • Soğukluk
  • Morarma
  • Uyuşma

Bunlardan biri ortaya çıkarsa bandajı hafifçe gevşetin. Düzelme olmazsa bandajı çözün ve uzvu elinizle destekleyin. Kitap dirsek yaralanmasında bu kontrolün 112 ekibi gelene kadar 10 dakikada bir yapılmasını ister.

Tespitte yapılmaması gerekenler

  • Kırık, çıkık ya da burkulan bölgeyi düzeltmeye, çekmeye ya da yerine oturtmaya çalışmayın.
  • Bandajı kırığın tam üzerine bağlamayın.
  • Burkulmada baskılı (sıkıştırıcı) bandaj uygulamayın.
  • Zorunlu değilse tespit bitmeden yaralıyı hareket ettirmeyin.
  • Buzu doğrudan cilde değdirmeyin ve 20 dakikadan uzun tutmayın.
  • Kol askısını yaptıktan sonra dolaşımı kontrol etmeyi unutmayın.

Tespit, uygulama sınavına hazırlanırken çalışılan becerilerden biridir. Adımları uygulama sınavı kontrol listesinden gözden geçirebilir, üçgen bandajla askıyı ve ateli eğitmen gözetiminde denemek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilirsiniz.

Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 111, 127, 145-157.

Sınavda nasıl sorulur?

İlk yardım sınavında bu konudan çıkabilecek sorular, doğru cevapları ve nedenleri. Sorular sitedeki online testlerden; gerekçeler T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı'na göre.

  1. İlk yardımcı kemik kırığını niçin sabitler?

    • Kırığın bir an önce kaynaması için
    • Kırığın düzgün kaynaması için
    • Kırık bölgesinin hareketini önleyerek çevre dokuları korumak ve nakilde yaralıyı rahat ettirmek için Doğru cevap
    • Kırığı yerine oturtmak için

    Neden C? Kitaba göre kırıkta ilk yardımın iki amacı vardır: yaralanma yerinde hareketi önlemek ve hastaneye nakil sırasında yaralıyı rahat ettirmek. Kırığı kaynatmak ya da yerine oturtmak ilk yardımcının işi değildir (s. 146).

    Testi çözün: Online Test 9
  2. Kırık çıkık ve burkulmalarda tespit için yapılan uygulamalardan hangisi yanlıştır?

    • Tespit yapılırken yaralı bölge sabit tutulmalı
    • Kırılan bölge düzeltilmeye çalışılmalı Doğru cevap
    • Tespit, üstündeki ve altındaki eklemleri de içerecek şekilde yapılmalıdır
    • Yara varsa üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır

    Neden B? Kırık bölgesindeki şekil bozukluğu düzeltilmeye çalışılmaz; bu, yaralanmayı ağırlaştırır ve şiddetli ağrıya yol açar. Bölge bulunduğu pozisyonda sabitlenir (s. 146-147).

    Testi çözün: Online Test 1
  3. Kırıkta ilkyardım olarak hangisi doğrudur?

    • Kırık yer düzeltilir
    • Üzerine ilaç sürülerek beklenir
    • Eklem yerleri içine alacak şekilde bulunduğu gibi sabitlenir Doğru cevap
    • Sıcak uygulama yapılır.

    Neden C? Kırık bölge düzeltilmeden, bulunduğu pozisyonda sabitlenir; sabitleme sağlanana kadar kırığın üstündeki ve altındaki eklemler desteklenir. İlaç sürmek ve sıcak uygulamak kitapta yoktur (s. 146-147).

    Testi çözün: Online Test 9
  4. Kırıkta tespit sırasında neye dikkat edilmelidir?

    • Yaralı bölge sabit tutulmalıdır.
    • Açık yara varsa önce üzeri kapatılmalıdır
    • Yaralı bölge nasıl bulunduysa öyle tespit edilmelidir.
    • Hepsi Doğru cevap

    Neden D? Kitaba göre bölge bulunduğu pozisyonda hareketsiz tutulur ve düzeltilmez (s. 146-147). Açık kırıkta enfeksiyon riski yüksektir (s. 145); kitap yaranın üzerine temiz bir bez konmasını kanama kontrolünde anlatır (s. 111).

    Testi çözün: Online Test 17

Bu sınava belge için hazırlanıyorsanız: Temel İlk Yardım Eğitimi’ni Alsancak’ta alın, sınava mankenle çalışarak girin.

Zafer Özer
Zafer Özer İlk Yardım Eğitmeni

20 yıllık ilk yardım eğitmenliği deneyimi; arşivimizdeki 25 eğitim videosunun eğitmeni.

25 eğitim videosunu izleyin

Benzer yazılar

Bu konuyu eğitimde uygulayarak öğrenin

Mankenle uygulamalı, Sağlık Bakanlığı onaylı eğitim. Arayın ya da WhatsApp’tan yazın; çalışma saatlerinde aynı gün dönüş yapıyoruz.

İzmir’de ilk yardım kursu: Alsancak’ta 16 saatlik Temel İlk Yardım Eğitimi
  • Alsancak Mah. Mahmut Esat Bozkurt Cd. Şevki Bey Apt. No:34 İç Kapı No:1, 35220 Konak/İzmir · Yol tarifi
  • Pazartesi–Cumartesi 09.00–19.00, Pazar kapalı

Canki’ye sorun

Size uygun yolu gösterir

Merhaba, ben Canki. Size uygun eğitimi birlikte bulalım. Bir konu seçin:

Bilgiler İlkyardım Yönetmeliği’ne ve program bilgilerimize göredir.

Şimdi WhatsApp’tan yazın; açılınca ilk iş size dönüyoruz.