Bebeklerde temel yaşam desteği, yanıt vermeyen ve normal nefes almayan 29 günlük ile 1 yaş arasındaki bebeğe göğüs basısı ve solunum desteği yapılmasıdır. Bası, iki meme başını birleştiren çizginin ortasında göğüs kemiğine iki parmakla ya da iki başparmakla, 4 cm derinlikte ve dakikada 100-120 hızla uygulanır.
1 yaşından büyükler için çocuklarda temel yaşam desteği, yetişkin için yetişkinde temel yaşam desteği rehberine bakın.
Temel yaşam desteğinde kime bebek denir?
Temel yaşam desteğinde bebek, 29 günlük ile 1 yaş arasındaki çocuktur. Doğumdan 28 güne kadar olan bebek yenidoğandır.
Doğumhanede yenidoğan için ayrı canlandırma yönergeleri kullanılır. Hastaneden taburcu olmuş bir yenidoğana ise çocuklar için temel yaşam desteği uygulanabilir.
Bebeklerde temel yaşam desteği sıralaması nasıldır?
Bebekte sıra yetişkin ve çocuktakiyle aynıdır: güvenlik, yanıt kontrolü, yardım çağırma, hava yolu, solunum kontrolü ve göğüs basısı.
- Olay yerinin sizin, bebeğin ve çevredekilerin açısından güvenli olduğundan emin olun. Gerekli ve mümkünse bebeği güvenli bir yere taşıyın.
- Bebeğin yanıtını değerlendirin. Bebek konuşamaz; sizinle etkileşim kurmuyor, sizi gözleriyle izlemiyor ve sesinize dönmüyorsa yanıtsızdır.
- Yanıt yoksa hemen çevrenize seslenin. Gelen kişiden 112’yi aramasını ve OED (otomatik şok cihazı) getirmesini isteyin.
- Kimse gelmiyorsa 112’yi kendiniz arayın. Hoparlörü açın ve sağlık görevlisini dinlerken ilk yardıma devam edin.
- Bebeğin ağzının içine bakın. Görünen bir cisim varsa ve çıkarabileceğinizden eminseniz çıkarın. Görmüyorsanız parmağınızı körlemesine ağzına sokmayın.
- Baş geri-çene yukarı pozisyonuyla hava yolunu açın.
- En fazla 10 saniye boyunca bebeğin nefes alıp almadığına ve göğsünün hareket edip etmediğine bakın.
- Normal solunum yoksa göğüs basısıyla temel yaşam desteğine başlayın.
- Yaklaşık iki dakikada 5 döngü tamamlayınca bebeği yeniden kontrol edin.
- OED gelince basıya ara vermeden ikinci bir kişiye bağlatın ve cihazın komutlarını izleyin.
Kalp durduktan sonraki ilk 1-2 dakikada bebekte seyrek, zorlanarak ve iç çeker gibi nefes alma çabası görülebilir (gasping). Bunu normal solunumla karıştırmayın.
Bebek yanıt veriyorsa ne yapılır?
Ayına uygun sesler çıkaran, sizi gözüyle ve sesinizi izleyen bebeğin bilinci açıktır. Yine de 112’yi arayın ya da aratın ve hoparlörden sağlık görevlisini dinleyin. Boynunu ve göğsünü saran sıkı giysileri gevşetin. Tehlike yoksa bebeği bulunduğu pozisyonda bırakın ve düzenli aralıklarla kontrol edin.
Bebeklerde göğüs basısı (kalp masajı) nasıl yapılır, hangi parmakla?
Bebekte göğüs basısı, iki meme başını birleştiren hayali çizginin ortasında, iman tahtasının (göğüs kemiği) üzerine parmaklarla yapılır. Tekniği ilk yardımcı sayısı belirler:
| Özellik | İki parmak tekniği | İki başparmak tekniği |
|---|---|---|
| Ne zaman | Tek ilk yardımcı hem basıyı hem solunumu yaparken | İki ilk yardımcı varken önerilir |
| Nasıl | İşaret ve orta parmak yan yana | İki başparmak bası noktasına konur, eller bebeğin gövdesini sarar |
Hangi tekniği kullanırsanız kullanın:
- Bebeği mümkünse sert bir zemine sırt üstü yatırın.
- Parmaklarınızı meme başları çizgisinin ortasına, iman tahtasının üzerine koyun.
- İman tahtasına aşağı ve dik doğrultuda bastırın; alt uçtaki çıkıntıdan uzak durun.
- Her basıdan sonra parmaklarınızı kaldırmadan göğsün eski hâline dönmesini bekleyin.
- Parmaklarınız bası noktasından sağa ya da sola kaymasın.
Basılar arasında kesinti yapmayın; zorunlu bir ara 10 saniyeyi geçmesin.
Bebekte göğüs basısı kaç cm olmalı?
Bebekte iman tahtası 4 cm çöktürülür, daha fazla değil. Gerekirse derinlik, göğsün ön-arka çapının üçte biri olarak da ayarlanabilir.
Bebeklerde göğüs basısı dakikada kaç kez yapılır?
Bebekte göğüs basısı dakikada 100-120 hızla yapılır. Bu hız yetişkin ve çocuktakiyle aynıdır.
- Tek başınızaysanız: 30 göğüs basısı, ardından 2 solunum desteği (30:2).
- İki ya da daha fazla ilk yardımcı varsa: 15 göğüs basısı, ardından 2 solunum desteği (15:2).
- Her iki oranda da yaklaşık iki dakikada 5 döngü yapılır, sonra bebek yeniden kontrol edilir.
- Basıyı yapan kişi iki dakikada bir değişir; iki ilk yardımcıdan biri basar, diğeri solunum desteği verir.
Solunum desteği vermek istemiyor ya da veremiyorsanız yalnızca göğüs basısı yapın: dakikada 100-120 ritimle, 2 dakika boyunca.
Bebeklere solunum desteği (suni solunum) nasıl yapılır?
Küçük bebekte solunum desteği, ağzınızla bebeğin ağzını ve burnunu birlikte kapatarak verilebilir.
- Baş geri-çene yukarı pozisyonunu koruyun.
- Normal bir nefes alın.
- Ağzınızı bebeğin ağzına ve burnuna birlikte yerleştirin.
- Göğüs kafesi yeterince kalkana kadar yaklaşık 1 saniyede üfleyin.
- Nefesin geri çıkmasını bekleyin, sonra ikinci solunumu verin.
Ağız ve burna birlikte üfleme özellikle küçük bebekler içindir. Kitap bebek ve çocuk için ağızdan ağıza (burnu parmaklarla kapatarak) ve ağız açılamıyorsa ağızdan buruna yöntemlerini de verir.
Bebeklere solunum desteğinde dikkat edilecek kurallar
- Üflemeden önce normal bir nefes alın.
- Üfleme yaklaşık 1 saniye sürsün ve göğüs kalkınca yeterli sayılsın.
- İkinci soluktan önce nefesin göğüsten çıkmasını bekleyin.
- Solunum desteği sırasında baş geri-çene yukarı pozisyonu bozulmasın.
- Solunum desteği veremiyorsanız göğüs basısını bırakmayın; yalnızca bası yapın.
OED bebekte kullanılır mı?
OED 1 yaşından küçük bebekte de kullanılabilir. Bu yaşta elle doz ayarlanan (manuel) defibrilatör tercih edilir; bu öneri sağlık profesyonelleri içindir. Manuel cihaz yoksa çocuk (pediatrik) pedi ve çocuk modu olan OED önerilir. Bunlar da yoksa yetişkin OED ve pedleri kullanılabilir.
- Pedleri bebeğin kuru ve çıplak göğsüne, birbirine değmeyecek şekilde yapıştırın.
- Pedler büyük gelip değecekse birini göğsün önüne (mümkünse hafifçe sola), diğerini sırta, kürek kemiklerinin arasına yapıştırın.
- Cihaz ritmi incelerken ve şok verirken kimse bebeğe dokunmasın; çevredekileri yüksek sesle uyarın.
- Şoktan sonra hemen temel yaşam desteğine devam edin.
Ayrıntı için otomatik şok cihazı (OED) sayfasına bakın.
Bebekte temel yaşam desteği ne zaman bırakılır?
Temel yaşam desteğine bebek düzelene, siz devam edemeyecek kadar yorulana ya da sağlık ekibi gelip görevi alana kadar devam edin.
Bebek normal nefes almaya başlar, gözlerini açar, öksürür ya da hareketlenirse uygulamayı bırakın. OED bağlıysa cihazı kapatmayın ve pedleri çıkarmayın. Bebeği yalnız bırakmayın ve izlemeye devam edin.
Bebek nefes alıyorsa hangi pozisyon verilir?
Bilinci kapalı ama normal nefes alan bebeğe derlenme pozisyonu verilir: bebeği, başı aşağı bakacak şekilde kollarınızın arasına alın. 112 henüz aranmadıysa arayın ya da aratın. Nefesini izlemeyi sürdürün; nefes durursa hemen temel yaşam desteğine başlayın. Yetişkin ve çocuktaki yan yatış için derlenme pozisyonu (koma pozisyonu) rehberine bakın.
Bebeklerde temel yaşam desteğinde yapılmaması gerekenler
- Uygulamaya soluk vererek başlamayın; bebekte de ilk iş göğüs basısıdır.
- 112’yi aramayı döngülerin sonuna bırakmayın.
- Avuç içi ya da el topuğuyla bastırmayın; bebekte bası parmaklarla yapılır.
- İman tahtasını 4 cm’den fazla çöktürmeyin.
- Görmediğiniz bir cismi aramak için parmağınızı ağza sokmayın.
Bebeğin boğazına bir cisim kaçtıysa ve bilinci açıkken nefes alamıyorsa bebekte tam tıkanma rehberindeki 5 sırt vurusu ve 5 göğüs basısı uygulanır. Bebek bilincini kaybederse sert bir yüzeye yatırılır, 112 aranmadıysa aranır ve temel yaşam desteğine başlanır.
Bebek mankeninde iki parmak ve iki başparmak tekniğini eğitmen eşliğinde denemek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 26, 54-56, 63, 68-76, 86-89.
