Çocuklarda Temel Yaşam Desteği (CPR) Nasıl Yapılır? Göğüs Basısı (Kalp Masajı) ve Solunum Desteği (Suni Solunum)

Çocuklarda temel yaşam desteği, yanıt vermeyen ve normal nefes almayan 1 yaş ile ergenlik arasındaki çocukta göğüs basısı ve solunum desteğiyle hayati organlara kan gitmesini sağlama uygulamasıdır. Göğüs kemiğinin alt yarısına tek ya da iki elle, 5 cm derinlikte ve dakikada 100-120 hızla bastırılır. Tek ilk yardımcı 30:2, iki ya da daha fazla ilk yardımcı 15:2 uygular.

Yetişkin için yetişkinde temel yaşam desteği, 1 yaşından küçükler için bebeklerde temel yaşam desteği rehberine bakın. Üç yaş grubunun farkları karşılaştırma tablosunda.

Temel yaşam desteğinde kime çocuk denir?

Temel yaşam desteğinde çocuk, 1 yaşından ergenliğe kadar olan kişidir. Kitaptaki yaş tanımları şöyledir:

• Bebek: 29 günlük ile 1 yaş arası.
• Çocuk: 1 yaş ile ergenlik arası.
• Ergenlikteki çocuk: kızlarda meme gelişimi, erkeklerde koltuk altı kıllanması başlamış çocuk.
• Yetişkin: ergenlik bulguları olan ve daha büyük kişi.

Ergenlik bulguları başlamış bir çocuğa yetişkin uygulaması yapılır. OED’deki 8 yaş sınırı yalnız ped seçimi içindir; temel yaşam desteğindeki çocuk tanımını değiştirmez.

Çocuklarda kalp neden durur?

Çocuklarda kalp durmasının en sık nedeni oksijensiz kalmadır. Yetişkinde ise kalp kaynaklı nedenler ilk sıradadır.

Çocukta oksijensiz kalma, hava yolunun yabancı bir cisimle tıkanmasından ya da hava yolunu veya beyindeki solunum merkezini etkileyen hastalıklardan gelişebilir. Kalp kaynaklı durma çocukta da görülebilir; en sık nedeni daha önce bilinen bir kalp hastalığıdır.

Çocuklarda temel yaşam desteği sıralaması nasıldır?

Çocukta sıra güvenlik, yanıt kontrolü, yardım çağırma, hava yolu, solunum kontrolü ve göğüs basısıdır:

1. Olay yerinin sizin, çocuğun ve çevredekilerin açısından güvenli olduğundan emin olun. Gerekli ve mümkünse çocuğu güvenli bir yere taşıyın.
2. Çocuğun omuzlarına hafifçe dokunun ve yüksek sesle “İyi misin?” diye sorun.
3. Yanıt yoksa hemen çevrenize seslenin. Gelen kişiden 112’yi aramasını ve OED (otomatik şok cihazı) getirmesini isteyin.
4. Kimse gelmiyorsa 112’yi kendiniz arayın. Telefonun hoparlörünü açın ve sağlık görevlisini dinlerken ilk yardıma devam edin.
5. Çocuğun ağzının içine bakın. Görünen bir cisim varsa ve çıkarabileceğinizden eminseniz çıkarın. Cisim görmüyorsanız parmağınızı körlemesine ağzına sokmayın.
6. Baş geri-çene yukarı pozisyonuyla hava yolunu açın.
7. En fazla 10 saniye boyunca nefes alıp almadığına ve göğsünün inip kalkıp kalkmadığına bakın (solunumun değerlendirilmesi).
8. Normal solunum yoksa göğüs basısıyla temel yaşam desteğine başlayın.
9. Yaklaşık iki dakikada 5 döngü tamamlayınca çocuğu yeniden kontrol edin.
10. OED gelince basıya ara vermeden ikinci bir kişiye bağlatın ve cihazın komutlarını izleyin.

Kalp durduktan sonraki ilk 1-2 dakikada çocuk seyrek, zorlanarak ve iç çeker gibi nefes almaya çalışabilir (gasping). Bu normal solunum değildir; solunum yok kabul edip basıya başlayın.

Çocuk yanıt veriyorsa ne yapılır?

Çocuk konuşuyor ve hareket ediyorsa 112’yi arayın ya da aratın ve hoparlörden sağlık görevlisini dinleyin. Yanına diz çökün, boynunu ve göğsünü saran sıkı giysileri gevşetin. Tehlike yoksa çocuğu bulunduğu pozisyonda bırakın ve sağlık ekibi gelene kadar düzenli aralıklarla kontrol edin.

Çocuklarda göğüs basısı (kalp masajı) nasıl yapılır?

Çocukta göğüs basısı, iman tahtasının (göğüs kemiği) alt yarısına el topuğuyla yapılır. Çocuğu mümkünse sert bir zemine sırt üstü yatırın ve şu sırayla ilerleyin:

1. İki elinizin işaret parmaklarıyla iman tahtasının alt ve üst ucunu bulun.
2. Başparmaklarınızla iman tahtasını iki eşit parçaya bölün.
3. Elinizin topuğunu alt yarıya, alt uçtaki çıkıntıdan uzakta kalacak şekilde yerleştirin. Avuç içiniz ve parmaklarınız göğse değmesin.
4. Çocuğun durumuna göre tek elle ya da iki elle bastırın. İki el kullanacaksanız ikinci eli alttakinin üstüne koyup parmaklarınızı kilitleyin.
5. Dirseklerinizi bükmeyin; kollarınız dik dursun ve gövdenizle dik açı yapsın.
6. İman tahtasına aşağı ve dik doğrultuda bastırın.
7. Her basıdan sonra elinizi kaldırmadan göğsün eski hâline dönmesini bekleyin. Kalbin yeniden kanla dolması buna bağlıdır.

Basıyı “hızlı bastır, güçlü bastır” ilkesiyle yapın. Eliniz tespit ettiğiniz noktadan sağa ya da sola kaymasın; kayarsa kaburga kırığı ya da iman tahtası ile kaburga arasındaki eklemlerde ayrılma olabilir.

Çocukta göğüs basısı kaç cm ve dakikada kaç olmalı?

Çocukta iman tahtası 5 cm çöktürülür, daha fazla değil. Gerekirse derinlik, göğsün ön-arka çapının üçte biri olarak da ayarlanabilir. Hız dakikada 100-120 basıdır.

Ergenliğe ulaşmış çocukta yetişkin derinliği kullanılır: en az 5, en fazla 6 cm. Basılar arasında kesinti yapmayın; zorunlu bir ara 10 saniyeyi geçmesin.

Çocukta göğüs basısı ve solunum desteği sayısı: 30:2 mi, 15:2 mi?

Tek başınızaysanız 30 göğüs basısının ardından 2 solunum desteği verin. İki ya da daha fazla ilk yardımcı varsa oran 15:2’dir: 15 göğüs basısı, ardından 2 solunum desteği.

• Her iki oranda da yaklaşık iki dakikada 5 döngü yapılır, sonra çocuk yeniden kontrol edilir.
• İki ilk yardımcıdan biri basıyı, diğeri solunum desteğini üstlenir.
• Basıların gücü düşmesin diye basıyı yapan kişi iki dakikada bir değişir.

Solunum desteği vermek istemiyor ya da veremiyorsanız yalnızca göğüs basısı yapın: dakikada 100-120 ritimle, 2 dakika boyunca ve kesintisiz.

Çocuklarda solunum desteği (suni solunum) nasıl yapılır?

Çocukta solunum desteği, baş geri-çene yukarı pozisyonunu koruyarak ağızdan ağıza verilir. Bu yöntem deneyimli ilk yardımcılara önerilir.

1. Alnındaki elinizin başparmağı ve işaret parmağıyla çocuğun burnunu kapatın.
2. Normal bir nefes alın.
3. Ağzınızı çocuğun ağzına yerleştirin.
4. Göğüs kafesi yeterince kalkana kadar yaklaşık 1 saniyede üfleyin.
5. Nefesin geri çıkmasını bekleyin, sonra ikinci solunumu verin.

Ağızda ciddi bir yaralanma varsa ya da ağız açılamıyorsa ağızdan buruna verebilirsiniz. Çocuğun ağzını çenesinden destekleyerek kapatın ve aynı şekilde burnundan üfleyin.

OED çocukta nasıl kullanılır?

OED (otomatik şok cihazı), göğse yapıştırılan pedlerle kalp ritmini inceleyen ve gerekirse şok veren cihazdır. Çocukta ped seçimi yaşa göre değişir:

• Göğüs basısı sürerken pedleri ikinci bir kişi yapıştırsın.
• Pedleri kuru ve çıplak göğse, birbirine değmeyecek şekilde sıkıca yapıştırın.
• 8 yaşından küçük çocukta pedler büyük gelip birbirine değecekse birini göğsün önüne (mümkünse hafifçe sola), diğerini sırta, kürek kemiklerinin arasına yapıştırın.
• Cihaz ritmi incelerken ve şok verirken kimse çocuğa dokunmasın; çevredekileri yüksek sesle uyarın.
• Şoktan hemen sonra, şok gerekmiyorsa da cihazın komutuyla temel yaşam desteğine devam edin.

Cihazın kullanımını ayrıntılı görmek için otomatik şok cihazı (OED) sayfasına bakın.

Çocuklarda temel yaşam desteği ne zaman bırakılır?

Temel yaşam desteğine çocuk düzelene, siz devam edemeyecek kadar yorulana ya da sağlık ekibi gelip görevi alana kadar devam edin.

Çocuğun bilinci yerine gelir, normal nefes alır, konuşmaya başlar, gözlerini açar ya da hareketlenirse uygulamayı bırakın. Gerekiyorsa derlenme pozisyonu verin. OED bağlıysa cihazı kapatmayın ve pedleri çıkarmayın; cihaz ritmi izlemeye devam eder. Çocuğu yalnız bırakmayın.

Çocuk nefes alıyorsa ne yapılır?

Bilinci kapalı ama normal nefes alan çocuğa derlenme pozisyonu (koma pozisyonu) verin. 112 henüz aranmadıysa arayın ya da aratın. Yanından ayrılmayın ve nefesini izleyin; nefesi durursa hemen temel yaşam desteğine başlayın.

Çocuklarda temel yaşam desteğinde yapılmaması gerekenler

• Uygulamaya soluk vererek başlamayın; çocukta da ilk iş göğüs basısıdır.
• 112’yi aramayı döngülerin sonuna bırakmayın. Tek başınızaysanız yardım çağırmak ve ilk yardım aynı anda yürür.
• Görmediğiniz bir cismi aramak için parmağınızı ağza sokmayın.
• İman tahtasını 5 cm’den fazla çöktürmeyin.
• Basılar arasında elinizi göğüsten ayırmayın, bası noktasından kaydırmayın.
• İç çeker gibi alınan seyrek nefesi normal solunum sanıp basıyı bırakmayın.

Çocuk mankeninde tek el ve iki el tekniğini, 15:2 döngüsünü eğitmen eşliğinde denemek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilirsiniz.

Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 26, 52-56, 58-59, 63-64, 69-76.