Temel yaşam desteğinde yetişkin, çocuk ve bebek arasındaki farklar; yaş grubunun tanımı, göğüs basısında kullanılan el ya da parmak, bası yeri ve derinliği, iki ilk yardımcıdaki bası-solunum oranı ve OED pedidir. Uygulamanın sırası, dakikada 100-120 bası hızı, 10 saniyelik solunum kontrolü ve göğüs basısıyla başlama üç grupta aynıdır.
Yetişkin, çocuk ve bebek temel yaşam desteği karşılaştırma tablosu
Tablodaki bütün bilgiler T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı’ndandır.
| Özellik | Yetişkin | Çocuk | Bebek |
|---|---|---|---|
| Yaş grubu | Ergenlik bulguları başlamış kişi | 1 yaş – ergenlik | 29 gün – 1 yaş |
| En sık kalp durması nedeni | Kalp kaynaklı nedenler | Oksijensiz kalma | Oksijensiz kalma |
| Yanıt kontrolü | Omuzlara dokunup “İyi misin?” | Omuzlara dokunup “İyi misin?” | Etkileşim, göz takibi, sese dönme |
| Bası yeri | İman tahtasının alt yarısı | İman tahtasının alt yarısı | Meme başları çizgisinin ortası, iman tahtası üzeri |
| Bası tekniği | İki el, parmaklar kilitli | Duruma göre tek el ya da iki el | Tek ilk yardımcı: iki parmak; iki ilk yardımcı: iki başparmak |
| Bası derinliği | En az 5, en fazla 6 cm | 5 cm | 4 cm |
| Bası hızı | Dakikada 100-120 | Dakikada 100-120 | Dakikada 100-120 |
| Tek ilk yardımcı | 30:2 | 30:2 | 30:2 |
| İki ya da daha fazla ilk yardımcı | 30:2 | 15:2 | 15:2 |
| Solunum desteği | Ağızdan ağıza, burun kapalı | Ağızdan ağıza, burun kapalı | Ağızdan ağıza; küçük bebekte ağız ve buruna birlikte de olabilir |
| OED pedi | Yetişkin pedi | 1-8 yaş çocuk pedi ya da çocuk modu, yoksa yetişkin pedi; 8 yaş üstü yetişkin pedi | Sağlık profesyoneli için manuel defibrilatör; yoksa çocuk pedi ya da çocuk modu, o da yoksa yetişkin pedi |
| Derlenme pozisyonu | Yan yatış | Yan yatış | Başı aşağıda, kollar arasında |
| Nabız kontrolü (yalnız sağlık profesyoneli) | En çok 10 saniye | Karotis ya da femoral arter, en çok 10 saniye | Brakial arter, en çok 10 saniye |
Derinlik üç grupta da gerekirse göğsün ön-arka çapının üçte biri olarak ayarlanabilir. Çocukta ve bebekte belirtilen derinlikten fazla bastırılmaz.
Temel yaşam desteğinde çocuk ile yetişkin arasındaki farklar nelerdir?
Çocuk ile yetişkin arasındaki başlıca farklar el sayısı, bası derinliği ve iki ilk yardımcıdaki orandır. Ayrıntılar:
- Yaş tanımı: Çocuk 1 yaş ile ergenlik arasıdır. Kızlarda meme gelişimi, erkeklerde koltuk altı kıllanması başladıysa yetişkin uygulaması yapılır.
- Neden: Yetişkinde kalp kaynaklı nedenler öndedir; çocukta en sık neden oksijensiz kalmadır. Yabancı cisimle hava yolu tıkanması bunlardan biridir.
- El: Yetişkinde iki el kenetlenir. Çocukta çocuğun durumuna göre tek el ya da iki el kullanılır.
- Derinlik: Yetişkinde en az 5, en fazla 6 cm; çocukta 5 cm, daha fazla değil.
- Oran: Tek ilk yardımcı ikisinde de 30:2 uygular. İki ya da daha fazla ilk yardımcı varsa çocukta 15:2’ye geçilir, yetişkinde 30:2 kalır.
- OED: 1-8 yaş arası çocukta mümkünse çocuk pedi ya da cihazın çocuk modu kullanılır.
Uygulamanın tamamı için yetişkinde temel yaşam desteği ve çocuklarda temel yaşam desteği rehberlerine bakın.
Bebek ile çocuk arasındaki farklar nelerdir?
Bebekte bası elle değil parmaklarla, 4 cm derinlikte ve meme başları çizgisinin ortasından yapılır. Diğer farklar:
- Yanıt: Bebek konuşamadığı için etkileşimine, sizi gözüyle izleyip izlemediğine ve sese dönüp dönmediğine bakılır.
- Teknik: Tek ilk yardımcı işaret ve orta parmakla, iki ilk yardımcı iki başparmakla bastırır.
- Solunum desteği: Küçük bebekte ağız ve burun birlikte ağızla kapatılarak üflenebilir.
- OED: 1 yaşından küçükte manuel defibrilatör tercih edilir (sağlık profesyonelleri için); yoksa çocuk pedi, o da yoksa yetişkin pedi kullanılabilir.
- Derlenme pozisyonu: Bebek, başı aşağı bakacak şekilde kollar arasına alınır.
Adım adım uygulama bebeklerde temel yaşam desteği rehberinde.
Üç yaş grubunda da aynı olanlar nelerdir?
Temel yaşam desteğinin sırası ve temel kuralları yetişkin, çocuk ve bebekte aynıdır:
- Önce olay yeri güvenliği sağlanır.
- Yanıt yoksa yardım istenir; gelen kişi 112’yi arar ve OED getirir. Kimse yoksa ilk yardımcı 112’yi hemen kendisi arar, hoparlörü açıp ilk yardıma devam eder.
- Ağız içine bakılır; yalnız görünen ve çıkarılabileceğinden emin olunan cisim çıkarılır.
- Baş geri-çene yukarı pozisyonuyla hava yolu açılır.
- Solunum en çok 10 saniye değerlendirilir. İç çeker gibi seyrek nefes (gasping) normal solunum sayılmaz.
- Solunum yoksa uygulamaya göğüs basısıyla başlanır.
- Bası dakikada 100-120 hızla, mümkünse sert zeminde ve kesintisiz yapılır; zorunlu ara 10 saniyeyi geçmez.
- Her basıdan sonra göğsün eski hâline dönmesi beklenir.
- 5 döngüden sonra kişi yeniden kontrol edilir; basıyı yapan kişi iki dakikada bir değişir.
- OED gelince basıya ara vermeden bağlanır.
- Kişi uyanır, hareket eder, gözlerini açar ya da normal nefes alırsa uygulama bırakılır; gerekiyorsa derlenme pozisyonu (koma pozisyonu) verilir.
Sınavda en sık karıştırılan farklar
- 15:2 yalnız çocuk ve bebekte, iki ya da daha fazla ilk yardımcı varken uygulanır. Yetişkinde iki ilk yardımcı olsa da oran 30:2’dir.
- 8 yaş sınırı yalnız OED pedi içindir. Temel yaşam desteğinde çocuk tanımı ergenliğe kadar sürer.
- Hiçbir yaş grubunda soluk vererek başlanmaz. Bebek ve çocukta da ilk iş göğüs basısıdır.
- 112 beklemez. Tek başına kalan ilk yardımcı, yetişkinde de bebekte de yanıtsızlığı fark edince yardım çağırır; kimse gelmezse 112’yi kendisi arar.
Bilginizi online testlerle deneyin. Üç yaş grubunun mankenle uygulamasına hazırlanmak için uygulama sınavı kontrol listesine bakabilir, Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programında her birini eğitmen eşliğinde çalışabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 25-26, 55-56, 58-59, 61-76.
