Karın basısı (Heimlich manevrası), yabancı cismin hava yolunu tamamen kapattığı tam tıkanmada bilinci açık yetişkine ve 1 yaşından büyük çocuğa uygulanan ilk yardımdır. İlk yardımcı kişinin arkasına geçer, onu öne eğer, yumruğunu göbek ile iman tahtasının ucu arasına koyar ve içeri-yukarı doğru keskin biçimde 5 kez çeker.
Bebeğe, 20. hafta ve sonrasındaki gebeye ve karnı kollarla sarılamayan çok kilolu kişiye karın basısı yapılmaz. Kısmi tıkanmada da gerekmez; kişi öksürmeye teşvik edilir.
Karın basısı ne zaman yapılır? Kısmi ve tam tıkanma farkı
Karın basısı yalnızca tam tıkanmada yapılır. Kısmi tıkanmada az da olsa hava geçer ve öksürük cismi atabilir; tam tıkanmada hava hiç geçmez. Ayrımı kişiye “Boğuluyor musun?” diye sorarak yapın.
| Belirti | Kısmi tıkanma | Tam tıkanma |
|---|---|---|
| Konuşma | Konuşabilir | Konuşmaya çalışır ama konuşamaz, baş hareketiyle yanıt verir |
| Öksürük | Kuvvetli öksürebilir | Öksüremez ya da çok zayıf öksürür |
| Nefes | Az da olsa nefes alır, ıslık sesi duyulabilir | Nefes alamaz, tiz sesler çıkarabilir |
| Görünüm | Tıkanma sürerse cilt morarabilir | Panik içindedir, ellerini boynuna götürür (evrensel boğulma işareti), cilt mavi-gri |
| Ne yapılır? | Öksürmeye devam etmesi söylenir, yanında kalınır | Karın basısı ve sırt vurusu dönüşümlü uygulanır |
Kısmi tıkanma tam tıkanmaya dönüşebilir. Öksürük ve solunum belirgin zayıflar ya da kaybolur, kişi morarırsa tam tıkanma gibi davranın.
Yetişkin ve çocukta kısmi tıkanma sürerken kişi yorulur ve öksürüğü yetersizleşirse sırt vurusuna başlanır: yanında ve biraz arkasında durup göğsünü bir elinizle destekleyin, kişiyi öne eğin, diğer elinizin topuğuyla kürek kemiklerinin arasına ileri doğru 5 kez sert vurun.
Karın basısı nasıl yapılır?
- “Boğuluyor musun?” diye sorun. Yanıt veremiyor, öksüremiyor ve nefes alamıyorsa tam tıkanma vardır.
- Çevrenize seslenin. Biri gelirse 112’yi aramasını isteyin; kimse yoksa kendiniz arayın ve hoparlörü açıp müdahaleye devam edin.
- Kişinin arkasına geçin, iki kolunuzu karnının üst kısmına dolayın.
- Kişiyi öne doğru eğin.
- Bir elinizi yumruk yapın; başparmak tarafını göbek deliği ile iman tahtasının ucu arasına koyun.
- Yumruğu diğer elinizle kavrayıp içeri (kendinize doğru) ve yukarı doğru keskin bir hareketle çekin.
- Bunu 5 kez yapın. Tıkanma sürerse 5 sırt vurusu ve 5 karın basısını dönüşümlü sürdürün.
Cisim çıkana ya da kişi bilincini kaybedene kadar devam edin. Resimli ve ayrıntılı anlatım için yetişkinde tam tıkanmada karın basısı rehberine bakın.
Yaşa ve duruma göre ne yapılır?
| Kim? | Tam tıkanmada uygulama | Ayrıntı |
|---|---|---|
| Yetişkin | 5 karın basısı, gerekirse 5 sırt vurusuyla dönüşümlü | Yetişkinde tam tıkanma |
| 1 yaşından büyük çocuk | Yetişkinle aynı | Bu yazıda, aşağıda |
| Bebek (1 yaş altı) | 5 sırt vurusu ve 5 göğüs basısı dönüşümlü; karın basısı yapılmaz | Bebekte tam tıkanma |
| 20. hafta ve sonrası gebe, karnı sarılamayan çok kilolu kişi | Karın basısı yerine göğüs basısı | Bu yazıda, aşağıda |
| Bilincini kaybeden herkes | Yere yatırılır, 112 aranır, temel yaşam desteğine başlanır | Temel yaşam desteği |
Çocuklarda karın basısı nasıl yapılır?
1 yaşından büyük çocukta kısmi ve tam tıkanmadaki ilk yardım yetişkindekiyle aynıdır. Çocuklarda tıkanma çoğunlukla yemek yerken ya da bozuk para, küçük oyuncak gibi cisimlerle olur. Oyun ya da yemek sırasında aniden başlayan öksürük, öğürme, boğulma, nefes alamama ve hırıltı tıkanmayı düşündürmelidir.
Bebeklerde karın basısı yapılır mı?
Hayır. 1 yaşından küçük bebeklere karın basısı uygulanmaz. Bebekte tam tıkanmada bebek ön kol üzerinde yüzüstü ve başı aşağıdayken 5 sırt vurusu, ardından sırt üstü çevrilerek iki parmakla 5 göğüs basısı yapılır. Kısmi tıkanmada ise sırt vurusu ve göğüs basısı yapılmaz; bebeğin kendi öksürmesine izin verilir.
Gebe ve çok kilolu kişide göğüs basısı
Hamileliğin 20. haftası ve sonrasındaki kadında ve karnını kollarınızla saramadığınız çok kilolu kişide karın basısı yerine göğüs basısı yapılır:
- Kişinin arkasında durun, kollarınızı koltuk altlarından geçirip göğsünü sarın.
- Yumruğunuzun başparmak tarafını iman tahtasının (göğüs kemiğinin) alt yarısına koyun.
- Yumruğu diğer elinizle kavrayın.
- Hızlı bir hareketle kendinize doğru çekerek göğse içe doğru bası uygulayın.
- Cisim çıkana ya da kişi bilincini kaybedene kadar tekrarlayın.
Karın basısı tek başınayken kendine uygulanır mı?
T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı, kişinin karın basısını kendine uygulamasını anlatmaz; bu yüzden burada bir teknik tarif etmiyoruz. Kitaba göre öksürebilen kişide öksürük hava yolunda yüksek basınç oluşturur ve cismi dışarı atabilir; bu nedenle öksürebildiği sürece öksürmek önerilir. Kitaptaki evrensel boğulma işareti, yani ellerin boyna götürülmesi, çevredekilerin tam tıkanmayı tanımasını sağlar.
Kişi bilincini kaybederse ne yapılır?
Tam ya da kısmi tıkanmada kişi bilincini kaybedebilir. Kişiyi dikkatlice yere yatırın ve yardım isteyin. 112 aranmadıysa biri arasın; kimse yoksa hoparlörü açarak kendiniz arayın ve aynı anda temel yaşam desteğine başlayın.
Cisim çıktıktan sonra ne yapılır?
Kişi yeniden normal nefes alsa bile en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna ulaşmasını sağlayın. Cisim ya da bir parçası üst veya alt solunum yollarında kalmış olabilir.
Yapılmaması gerekenler
- Kuvvetli öksüren, konuşabilen kişiye vurmayın, karın basısı yapmayın; öksürmeye devam etmesini söyleyin.
- Bebeğe karın basısı yapmayın.
-
- hafta ve sonrasındaki gebeye ve karnı sarılamayan çok kilolu kişiye karın basısı yapmayın; göğüs basısı uygulayın.
- Görmediğiniz bir cismi bulmak için ağza parmak sokmayın. Görünen katı cismi yalnızca alabileceğinizden eminseniz tek hamlede alın; emin değilseniz dokunmayın, geriye itmeyin.
- Cisim çıktı diye kişiyi sağlık kuruluşuna gitmeden bırakmayın.
Bilinci kapalı kişide hava yolunun nasıl açıldığını baş geri-çene yukarı pozisyonu rehberinde bulabilirsiniz.
Karın basısını, sırt vurusunu ve bebekte göğüs basısını mankende denemek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi uygulamalı derslerine katılabilirsiniz. İş yerinizde bir ekip eğitimi düşünüyorsanız teklif alın.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 77-89.
