Elektrik yanığı, elektrik akımının vücuttan geçerken oluşturduğu yanıktır. Akım dokuya doğrudan zarar verir; ayrıca elektrik enerjisi ısıya dönüşerek dokuları yakar ve iç organlar yaralanabilir. Ev aletleri, trafo gibi yüksek gerilim kaynakları ya da yıldırım neden olabilir. İlk yardımda öncelik güvenliktir: yaralıya dokunmadan önce elektriği kesin.
Elektrik yanığı nasıl olur?
Elektrik, vücuda temas ettiği noktadan girer, vücut boyunca ilerler ve vücudun yere ya da zemine değdiği noktadan çıkar. Giriş ve çıkış noktalarında sık sık yanık yarası görülür.
Asıl tehlike içeridedir. Akım vücutta ilerlediği yol boyunca dışarıdan görünmeyen hasar bırakabilir, hatta kalbi durdurabilir. Bu yüzden ciltteki yanık küçük görünse bile yaralının durumu ağır olabilir.
Elektrik yanıkları genellikle kazalarla olur. Yetişkinlerde çoğunlukla iş yerinde görülür. Küçük çocuklarda ise evde elektrik kablolarının olduğu yerlerde ya da ağaca veya elektrik direğine tırmanırken olur.
Elektrik yanığının ağırlığını ne belirler?
- Akımın türü
- Akımın gücü
- Akıma maruz kalma süresi
- Vücudun direnci
- Akımın vücutta izlediği yol
Elektrik yanığı, kitaptaki üç yanık çeşidinden biridir. Öteki ikisi ısıyla oluşan yanık ve kimyasal yanıktır.
Elektrik çarpmasının belirtileri nelerdir?
- Bilinç kaybı
- Nefes almakta zorlanma ya da nefesin durması
- Kalp durması ya da düzensiz kalp atımı
- Yanık yaraları
- Kas spazmı
Elektrik yanıklarında ilk yardım nasıl olmalıdır?
Elektrik yanığında ilk yardım iki aşamadır: önce güvenlik, sonra yaralıya müdahale. Güvenlik sağlanmadan yaralıya dokunan kişi de elektrik çarpmasına uğrayabilir.
Önce güvenlik
- Yaralı hâlâ elektrik kaynağına temas ediyorsa ona kesinlikle dokunmayın.
- Elektrik kaynağını kapatın; sigortayı ya da şalteri indirin.
- Ev elektriğinde (220 V) akımı kesemiyorsanız karton, plastik ya da tahtadan yapılmış kuru ve elektrik iletmeyen bir cisimle kaynağı hem sizden hem yaralıdan uzaklaştırmayı deneyin.
- Yüksek gerilimde kabloyu ya da kaynağı yaralıdan uzaklaştırmaya asla çalışmayın. Yüksek gerilim akımı (1000 volt ve üzeri) yaklaşık 18 metreye kadar sıçrayabilir ve öldürebilir. Kaynağın kapatıldığından emin olmadan yaralıya yaklaşmayın.
- Yıldırım tehlikesi sürüyorsa önce kendinizin ve yaralının güvenliğini sağlayın, tehlike geçene kadar bekleyin.
- 112’yi arayın ya da aratın.
Güvenlik sağlandıktan sonra
- Başka bir tehlike yoksa yaralıyı yerinden oynatmayın.
- Bilincini ve solunumunu kontrol edin.
- Bilinci kapalı ama nefes alıyorsa derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin ve solunumunu izleyin.
- Solunumu durursa hemen temel yaşam desteğine başlayın.
- Akımın kesildiğinden kesin olarak emin olduktan sonra yanıkları suyla soğutun.
- Mümkünse yaralıya dokunmadan önce ellerinizi su ve sabunla yıkayın; varsa alkol bazlı dezenfektan da kullanılabilir.
- Varsa eldiven giyin, yoksa temiz bir plastik torba kullanın. Yaralara dokunmamaya çalışın.
- Yanıkları temiz bir bezle örtün.
- Yanığa yapışmamış giysi ve takıları çıkarın. Yanığa yapışmış olanları çıkarmayın.
- Şişmenin vereceği zarara karşı mümkünse kemerini, ayakkabılarını ya da botlarını çıkarın.
- Mümkünse yanmış el, kol, bacak ya da ayakları yüksekte tutun.
- Yaralının üşümesini önleyin ama onu aşırı ısıtmayın.
- 112 ekibi gelene kadar yaralıyı yalnız bırakmayın ve izlemeyi sürdürün.
Ev elektriği, yüksek gerilim ve yıldırımda ne yapılır?
| Durum | Yaralıya yaklaşmadan önce |
|---|---|
| Ev elektriği (220 V) | Sigortayı kapatın. Kapatamıyorsanız kuru tahta, plastik ya da kartonla kaynağı uzaklaştırın. |
| Yüksek gerilim (trafo, 1000 V ve üzeri) | Kabloya ya da kaynağa dokunmayın, uzaklaştırmaya çalışmayın. Akım yaklaşık 18 metreye kadar sıçrayabilir; kaynağın kapatıldığından emin olun. |
| Yıldırım | Mümkünse evin ya da aracın içinde kalın. Açık alandaysanız kapalı bir yere girin. Kapalı yer yoksa ağaç gibi yıldırımın sık düştüğü yerlerden uzak durup yere yatın. |
Elektrik yanığı suyla soğutulur mu?
Evet, ama yalnız elektrik çarpma tehlikesi geçtikten ve akımın kapalı olduğundan kesin olarak emin olduktan sonra. Yanık bölgeye 10-15 dakika boyunca ya da yanığın acısı dinene kadar temiz su dökün. Temiz su yoksa olay yerindeki suyu kullanabilirsiniz.
Çok soğuk su kullanmayın: yaralının vücut sıcaklığı kolayca 35 °C’nin altına düşebilir, yani hipotermi gelişebilir. Soğuturken yaralının üzerini battaniyeyle örtün.
Elektrik çarpmasında yapılmaması gerekenler
- Akım kesilmeden yaralıya dokunmayın.
- Yüksek gerilimde kabloyu çekmeye ya da yaralıya yaklaşmaya çalışmayın.
- Akım kesilmeden yaralıya ya da çevresine su dökmeyin.
- İçi sıvı dolu kabarcıkları patlatmayın.
- Yanığa yapışmış giysiyi ya da takıyı çekip çıkarmayın.
- Yaralıyı toprağa gömmek ya da üzerine toprak atmak gibi halk uygulamalarına başvurmayın; kitapta böyle bir uygulama yoktur.
- Yaralıya ağızdan bir şey vermeyin. Kitabın genel kuralına göre ağır yaralıya, bulantısı olana ya da bilinci bulanık kişiye yiyecek veya içecek verilmez.
Elektrik çarpan birinde nefes durabilir. Temel yaşam desteğini mankende uygulayarak öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 25, 174-175, 179-181.
