MİRA İLK YARDIM EĞİTİM MERKEZİ 0232 452 22 92

Kimyasal Yanık Nedir? Kimyasal Yanıkta İlk Yardım Nasıl Olmalıdır?

4 dk okuma · Zafer Özer, ilk yardım eğitmeni

T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı’na göre gözden geçirildi

İçindekiler
  1. Kimyasal yanık nedir, nasıl olur?
  2. Ciltte kimyasal yanık belirtileri nelerdir?
  3. Kimyasal yanıkta ilk yardım nasıl olmalıdır?
  4. Kimyasal yanık kaç dakika yıkanır?
  5. Asit ve alkali yanıklarında ne farklıdır?
  6. Kimyasal yanıkta yapılmaması gerekenler
  7. Kimyasal yanıklardan nasıl korunulur?

İlk yardımcı, kimyasal değen kolu lavaboda akan suyla yıkıyor

Kimyasal yanık, asit, alkali (baz) ya da petrol ürünleri gibi kimyasal maddelerin cilde veya göze temasıyla oluşan yanıktır. Isı yanığından en önemli farkı, kimyasal tamamen uzaklaştırılana kadar yanmanın derin dokulara doğru ilerlemesidir. Bu yüzden her kimyasal yanık ciddi kabul edilir. İlk yardımın özü, kendinizi koruyup kimyasalı bol suyla uzaklaştırmaktır.

Kimyasal yanık nedir, nasıl olur?

Tek cümleyle: kimyasal yanık, cilde ya da göze değen bir kimyasalın, oradan tamamen temizlenene kadar dokuyu yakmayı sürdürdüğü yanıktır.

Kimyasal yanıklar çoğunlukla iş kazasıdır ve endüstriyel ürünlerden kaynaklanır. En sık cilt, gözler, eller, kollar ve bacaklar etkilenir. Hem asit hem de baz özellikli maddeler ciddi doku hasarı yapabilir.

Yaralanmanın şiddetini en çok kimyasalın ciltte kalma süresi belirler. Kimyasalın cilde ne kadar işlediği ve akciğerlerin ya da gözlerin etkilenip etkilenmediği de önemlidir. Bu yüzden ilk dakikalarda yapılan yıkama, yanığın ne kadar derinleşeceğini doğrudan etkiler.

Kimyasal yanık, yanık çeşitlerinden biridir. Öteki ikisi ısıyla oluşan yanık ve elektrik yanığıdır.

Ciltte kimyasal yanık belirtileri nelerdir?

Yaralı genellikle şiddetli, batıcı bir ağrıdan yakınır. Kimyasalın değdiği yerde şunlar görülebilir:

  • Ciltte tahriş ya da yanık
  • Solmuş cilt rengi
  • Şişlik
  • Kabarcıklar
  • Soyulma
  • Zehirlenme belirtileri

Kimyasal cilt yoluyla vücuda da geçebilir. Bulantı, nefes darlığı ya da bilinç bulanıklığı gibi belirtiler varsa cilt yoluyla zehirlenme rehberine de bakın.

Kimyasal yanıkta ilk yardım nasıl olmalıdır?

  1. Olay yerinin sizin, yaralının ve çevredekilerin açısından güvenli olduğundan emin olun.
  2. Kimyasala çıplak elle dokunmayın. Eldiven giyin; eldiven yoksa ellerinizi plastik bir torbayla örtün.
  3. Gerekiyorsa gecikmeden 112’yi arayın ya da aratın.
  4. Kimyasalın ambalajındaki uyarılara bakın. Bazı kimyasallar suyla karşılaşınca yanığı artırabilir.
  5. Kimyasal toz hâlindeyse önce ciltteki kuru tozu fırçalayarak uzaklaştırın.
  6. Bölgeyi bol, serin ve akan suyla nazikçe yıkayın.
  7. Kimyasal bulaşmış giysileri ve takıları çıkarın.
  8. İlk yıkamadan sonra yanma artarsa bölgeyi birkaç dakika daha yıkayın.
  9. Yanık alanı temiz bir bezle gevşekçe sarın.
  10. Yaralının bilinci kapalı ama nefes alıyorsa onu derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin. Solunumunu izlemeyi sürdürün.
  11. Solunumu durursa temel yaşam desteğine başlayın.

Kimyasal göze sıçradıysa gözü 10 dakika boyunca yıkayın. Uygulamanın nasıl yapılacağı göze yabancı cisim kaçması rehberinde anlatılıyor.

Kimyasal yanık kaç dakika yıkanır?

Kitap bütün kimyasallar için tek bir süre vermez. Toz kimyasal fırçalandıktan sonra cilt 10-15 dakika serin, akan suyla nazikçe yıkanır. Alkali (baz) maddelerle oluşan yanıklarda yıkama daha uzun tutulur. Kitabın zehirlenme bölümü de kimyasal cilt yoluyla bulaştığında, bulaşmış giysiler çıkarıldıktan sonra bölgenin 20 dakika soğuk suyla yıkanmasını söyler. Yıkamadan sonra yanma hissi sürerse birkaç dakika daha yıkayın. Suyu tazyikle değil, nazikçe akıtın.

Asit ve alkali yanıklarında ne farklıdır?

Temel kural aynıdır: kimyasal bol suyla uzaklaştırılır. Kitap bazı maddeler için şu ayrıntıları verir:

KimyasalNerede karşılaşılır?İlk yardım
Toz kimyasallarEndüstriyel ürünlerÖnce kuru tozu fırçalayın, sonra 10-15 dakika yıkayın
Sülfürik asitEn sık görülen asit yanığıBol suyla yıkayın
Hidroklorik asit (tuz ruhu)Ev ve iş yerleri; son derece tehlikeliBol suyla yıkayın
Güçlü alkaliler (sodyum hidroksit, potasyum hidroksit)Ev temizlik solüsyonları, endüstriGeniş ve hayatı tehdit eden yanık yapabilir; bol suyla uzun süre yıkayın
ÇimentoİnşaatÇimento bulaşmış giysi ve ayakkabıları çıkarın, cildi bol suyla iyice yıkayın

Kimyasal yanıkta yapılmaması gerekenler

  • Kimyasala korunmasız elle dokunmayın.
  • Yıkamayı ertelemeyin; kimyasal ciltte kaldıkça yanık derinleşir.
  • Kimyasalı “nötrleştirmek” için başka bir kimyasal ya da oksijenli su sürmeyin. Kitap bol suyla yıkamayı önerir.
  • Kimyasal bulaşmış giysiyi yaralının üzerinde bırakmayın.
  • Yaralıya ağızdan bir şey vermeyin. Kitabın genel kuralına göre ağır yaralıya, bulantısı olana ya da bilinci bulanık kişiye yiyecek veya içecek verilmez.

Kimyasal yanıklardan nasıl korunulur?

Kimyasal maddeleri açıkta bırakmayın. Çocukların ulaşamayacağı yerlerde ya da kilitli dolaplarda saklayın. Kullanmadan önce ambalajdaki uyarıları okuyun; ilk yardım da bu uyarılara göre yapılır.

Kimyasal yanıklar çoğunlukla iş yerinde olur. Çalışanlarınızın bu adımları eğitmenle, uygulamalı öğrenmesi için ekibiniz için teklif alın.

Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 25, 168-169, 174-179.

Sınavda nasıl sorulur?

İlk yardım sınavında bu konudan çıkabilecek sorular, doğru cevapları ve nedenleri. Sorular sitedeki online testlerden; gerekçeler T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı'na göre.

  1. Kimyasal yanıklarda yapılan ilk yardım uygulamalarından hangisi yanlıştır?

    • Deriyle temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deri ile teması kesilmelidir,
    • Tıbbi yardım istenmelidir.
    • Yanık bölge bol su ile yıkanır.
    • Giysiler çıkarılmamalıdır Doğru cevap

    Neden D? Kitaba göre kimyasal bulaşmış giysi ve takılar çıkarılır; giysiler kaldıkça kimyasal cilde temas etmeyi sürdürür. Bölgeyi bol suyla yıkamak ve yardım istemek doğru adımlardır (s. 178).

    Testi çözün: Online Test 11
  2. Kimyasal yanıklarda ilk yardım müdahalesi olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

    • Üzeri örtülür
    • Tazyikli su ile 15 20 dk boyunca yıkanır Doğru cevap
    • Giysiler çıkarılır
    • Tıbbi yardım istenir (112)

    Neden B? Kitap kimyasalın serin, akan suyla nazikçe yıkanmasını söyler; sert tazyikli su önerilmez. Giysilerin çıkarılması, bölgenin örtülmesi ve 112'nin aranması doğru uygulamalardır (s. 178).

    Testi çözün: Online Test 4
  3. Kimyasal yanıkta ilkyardımda aşağıdakilerden hangisi uygulanmaz?

    • Giysiler çıkarılır
    • Kimyasal madde temas eden bölge yıkanır.
    • Kimyasal madde temas eden bölge oksijenli su ile temizlenir Doğru cevap
    • Hasta/yaralının üstü örtülür.

    Neden C? Kitap kimyasal yanıkta bölgenin bol suyla yıkanmasını önerir; oksijenli su gibi başka bir madde kullanılmaz. Giysilerin çıkarılması ve etkilenen alanın temiz bir bezle örtülmesi doğru adımlardır (s. 178).

    Testi çözün: Online Test 1

Bu sınava belge için hazırlanıyorsanız: Temel İlk Yardım Eğitimi’ni Alsancak’ta alın, sınava mankenle çalışarak girin.

Zafer Özer
Zafer Özer İlk Yardım Eğitmeni

20 yıllık ilk yardım eğitmenliği deneyimi; arşivimizdeki 25 eğitim videosunun eğitmeni.

25 eğitim videosunu izleyin

Benzer yazılar

Bu konuyu eğitimde uygulayarak öğrenin

Mankenle uygulamalı, Sağlık Bakanlığı onaylı eğitim. Arayın ya da WhatsApp’tan yazın; çalışma saatlerinde aynı gün dönüş yapıyoruz.

İzmir’de ilk yardım kursu: Alsancak’ta 16 saatlik Temel İlk Yardım Eğitimi
  • Alsancak Mah. Mahmut Esat Bozkurt Cd. Şevki Bey Apt. No:34 İç Kapı No:1, 35220 Konak/İzmir · Yol tarifi
  • Pazartesi–Cumartesi 09.00–19.00, Pazar kapalı

Canki’ye sorun

Size uygun yolu gösterir

Merhaba, ben Canki. Size uygun eğitimi birlikte bulalım. Bir konu seçin:

Bilgiler İlkyardım Yönetmeliği’ne ve program bilgilerimize göredir.

Şimdi WhatsApp’tan yazın; açılınca ilk iş size dönüyoruz.