
Rentek manevrası, kaza yapmış araçtaki yaralıyı baş, boyun ve omurga hizasını bozmadan araçtan çıkarma yöntemidir. Yalnızca yangın, patlama ya da yaralının solunumunun durması gibi hayati bir tehlike varsa yapılır. İlk yardımcı yaralıyı koltuk altlarından ve çenesinden kavrar, gövdesini tek parça hâlinde, aynı düzlemde araçtan dışarı çeker.
Tehlike yoksa yaralı araçtan çıkarılmaz. Genel kural, yaralının zorda kalmadıkça yerinden oynatılmamasıdır.
Rentek manevrasını videoda izleyin
Rentek manevrası ne zaman yapılır, ne zaman yapılmaz?
Rentek manevrası yalnızca yaralıyı araçta bırakmak hayatını tehdit ediyorsa yapılır.
| Durum | Rentek yapılır mı? | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Araçta yangın ya da patlama tehlikesi var, yaralıya güvenle ulaşabiliyorsunuz | Evet | Omurgayı koruyarak hemen çıkarın |
| Yaralının solunumu durmuş | Evet | Çıkarın, sert ve düz zeminde temel yaşam desteğine başlayın |
| Bilinci kapalı ama nefes alıyor, başka tehlike yok | Hayır | Araçta bırakın, 112’yi arayın, solunumunu izleyin |
| Bilinci açık, tehlike yok | Hayır | Hareket etmemesini söyleyin, başını ve boynunu sabit tutun |
| Ayakları pedala ya da araç parçasına sıkışmış | Hayır | Çekmeyin, durumu 112’ye bildirin |
| Olay yeri sizin için güvenli değil | Hayır | Uzaklaşın, 112’yi arayın |
Kitap solunumun durmasını da hayati tehlike sayar: temel yaşam desteği için yaralı düz ve sağlam bir zemine yatırılır, göğüs basısı mümkünse sert bir zeminde yapılır.
Rentek manevrasından önce ne yapılır?
Önce olay yerini sizin, yaralının ve çevredekilerin güvenliği için hazırlayın:
- Bütün müdahaleleri trafik kurallarına uyarak yapın.
- Kazanın hem önüne hem arkasına uyarı işareti koyun: şehir içinde en az 30 metre, şehirlerarası yolda en az 150 metre uzağa. Çevrede yardım edebilecek biri varsa sürücüleri ve yayaları uyarmasını isteyin.
- Kazaya karışan araçlar çalışmıyor olsa bile kontağı kapatın.
- El frenini çekin, tekerleklerin önüne takoz ya da benzeri bir engel koyun.
- Olay yerinde ve yakınında kimsenin sigara içmesine izin vermeyin.
- Araçtaki yaralı sayısını, yaralının konumunu ve hava yastığının açılıp açılmadığını kontrol edin; bunları gelen sağlık ekibine bildirin.
İşiniz bitince uyarı işaretlerini kaldırmayı unutmayın.
Rentek manevrası nasıl yapılır? (adım adım)
- Yaralının omuzlarına hafifçe dokunun ve “İyi misiniz?” diye sorarak bilincini değerlendirin.
- Çevrede biri varsa 112’yi aramasını isteyin; kimse yoksa kendiniz arayın.
- Göğüs hareketlerine bakarak nefes alıp almadığını kontrol edin.
- Ayaklarının pedala sıkışmadığından emin olun.
- Emniyet kemerini açın.
- Yaralıya yan tarafından, yavaş hareketlerle yaklaşın.
- Yaralının dış taraftaki elini öbür koltuk altından geçirin; mümkünse öbür elini pantolonunun ya da kemerinin içine yerleştirin.
- Bir elinizi yaralının koltuk altından geçirip çenesini kavrayın. Yanağınızı yaralının yanağına dayayarak destek alın.
- Öbür elinizi uzaktaki koltuk altından geçirip yaralının elini kavrayın.
- Baş, boyun ve omurga hizasını bozmadan, aynı düzlem üzerinde yaralıyı araçtan dışarı çekin.
- Yaralıyı yavaşça yere ya da sedyeye yerleştirin.
Araçtan çıkarıldıktan sonra ne yapılır?
- Nefes almıyorsa: Vakit kaybetmeden temel yaşam desteğine başlayın.
- Bilinci kapalı ama nefes alıyorsa: Baş ve boynunu elinizle sabitleyip baş, boyun ve omurgayı aynı hizada tutarak derlenme pozisyonuna getirin.
- Bilinci açıksa: Hareket etmemesini söyleyin, başını ve boynunu sabit tutun.
- Sağlık ekibi gelene kadar yaralının yanından ayrılmayın ve durumunu izleyin.
Baş, boyun ya da gövdesi etkilenen her kaza yaralısında omurga yaralanması olabileceğini aklınızda tutun. Omurga yaralanmasında yapılacakları kafatası ve omurga yaralanmaları rehberinde, öbür taşıma yöntemlerini hasta yaralı taşıma teknikleri rehberinde bulabilirsiniz.
Rentek manevrasında yapılmaması gerekenler
- Hayati bir tehlike yokken yaralıyı araçtan çıkarmayın.
- Ayakları sıkışmış yaralıyı zorla çekmeyin.
- Yaralının başının öne, arkaya ya da yana düşmesine izin vermeyin; baş, boyun ve gövde tek parça hareket etsin.
- Yaralıya boyunluk takmayın.
- Kendinizi tehlikeye atmayın; olay yeri güvenli değilse uzaklaşıp yardım isteyin.
- Olay yerinde sigara içilmesine izin vermeyin.
İlkyardım Yönetmeliği’ne göre araç içinden yaralı çıkarma, uygulama sınavında her zaman bulunan konulardan biridir. Adımları mankende, eğitmen eşliğinde uygulayarak öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 19-20, 22, 32, 34-36, 64, 132.


