Kalp krizi, göğüs ağrısında ilk yardımcının öncelikle düşünmesi gereken, hayatı tehdit eden durumdur. Çoğunlukla göğsün ortasında ezici, sıkıştırıcı ya da üstüne ağırlık çökmüş gibi bir ağrıyla kendini gösterir; ağrı kollara, boyna, çeneye ve omuzlara yayılabilir. Kalp krizinde erken ve doğru ilk yardım, hayatta kalma şansını artırır.
Kalp krizi belirtileri nelerdir?
Kalp krizi geçiren kişide şu belirti ve bulgular görülebilir:
- Göğüste rahatsızlık, gerginlik ya da ağrı
- Göğsün ortasında ezici, sıkıştırıcı, baskı hissi veren ağrı
- Ağrının omuza, sırta, boyna, çeneye, kollara ya da mideye yayılması
- Baş dönmesi ve bayılma
- Terleme
- Nefes almada zorluk
- Bulantı ve kusma
- Sıkıntı hissi
Kalp krizi kalbin kan pompalama işlevini bozarak şoka da yol açabilir. Yine de kalp krizi şüphesi olan kişiye şok pozisyonu verilmez (aşağıya bakın).
Kalp krizinde ağrı nerede olur, nereye yayılır?
Ağrı çoğunlukla göğsün ortasındadır. Omuza, sırta, boyna, çeneye, kollara ya da mide bölgesine yayılabilir. Ağrının yalnız göğsün sol tarafında olması gerekmez.
Kalp kaynaklı ağrıyı basit bir kas ya da mide ağrısından ayırmak sağlık çalışanları için bile zor olabilir. Bu yüzden ağrının kaynağını tahmin etmeye çalışmayın; ilk yardımcının görevi teşhis koymak değildir.
Kalp krizi riski kimlerde yüksektir?
Kitap dört önemli risk etkeni sayar:
- Sigara içmek
- Yüksek tansiyon
- Şeker hastalığı
- Fazla kilo
Göğüs ağrısı kalp krizi mi? Nasıl karar verilir?
Karar vermeye çalışmayın; kitap göğüs ağrısında önce kalp krizinin düşünülmesini ister. Üç kural yeterlidir:
- Kalp hastalığı bilinen birinde ağrı, dinlenmeye ve kendi ilacına rağmen azalmıyorsa kalp krizi kabul edin.
- Daha önce kalp hastalığı ya da benzer şikâyeti olmayan birinde göğüs ağrısını kalp krizi gibi değerlendirin.
- Ani ya da şiddetli göğüs veya sırt ağrısında 112’yi arayın.
Halk arasında “kalp spazmı” denen göğüs ağrısı da bu kurallara girer: ilk yardımcı onu kalp krizinden ayırmaya çalışmaz, kalp krizi gibi davranır.
Göğüs ağrısının öteki nedenleri ve tehlike işaretleri için göğüste kuvvetli ağrı rehberine bakın.
Kalp krizinde ilk yardım nasıl yapılır?
112’yi arayın, kişiyi yarı oturur konumda dinlendirin ve sıkı giysilerini gevşetin. Yetişkinde ağrı kalpten kaynaklanıyor gibi görünüyorsa aspirin çiğnetin ve sağlık ekibi gelene kadar yanından ayrılmayın. Adım adım:
- Ortamın sizin ve kişi için güvenli olduğundan emin olun.
- Bilinci yerindeyse kendinizi tanıtın, ne yapacağınızı açıklayın ve yardım için izin isteyin.
- 112’yi arayın ya da aratın.
- Kişiyi yarı oturur pozisyona getirin. Sırt üstü düz yatırmayın, bacaklarını kaldırmayın.
- Dinlenmesini ve hareket etmemesini isteyin; güven verip sakinleştirin.
- Boyun ve göğüs çevresindeki sıkı giysileri gevşetin.
- Daha önce benzer ağrısı olup olmadığını ve kalp rahatsızlığı için ilaç kullanıp kullanmadığını sorun. Reçeteli ilacı yanındaysa almasına izin verin.
- Kişi yetişkinse, ağrı kalp kaynaklı görünüyorsa ve ortamda aspirin varsa, bir tableti çiğnemesini ve ardından biraz suyla yutmasını isteyin. Bunun kalbin kan akışına yardımcı olacağını söyleyin.
- Hayati bulgularını kontrol edin ve sağlık ekibi gelene kadar yanından ayrılmayın.
Kalp krizinde aspirin ne zaman verilmez?
Ağrının kalpten kaynaklandığını düşünmüyorsanız ya da aspirin verip vermemekte kararsızsanız aspirin vermeyin. Kitap erken aspirin önerisini göğüs ağrısı olan yetişkinler için yapar.
Kalp krizi geçiren kişi bayılırsa ne yapılır?
Bilinci kaybolup normal nefes alıyorsa derlenme pozisyonuna getirin; normal nefes almıyorsa hemen temel yaşam desteğine başlayın.
- Omuzlarına hafifçe dokunup yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorun.
- Yanıt yoksa çevrenize seslenin. Biri gelirse 112’yi aramasını ve varsa otomatik şok cihazını (OED) getirmesini isteyin; kimse yoksa 112’yi kendiniz arayın.
- Ağız içine bakın. Görünen katı bir cismi çıkarabileceğinizden eminseniz tek hamlede alın; emin değilseniz dokunmayın.
- Baş geri-çene yukarı pozisyonuyla hava yolunu açın ve en fazla 10 saniye göğsün inip kalkmasına bakarak nefesini değerlendirin.
- Normal nefes alıyorsa derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin ve nefesini sürekli izleyin.
- Normal nefes almıyorsa temel yaşam desteğine (CPR) başlayın. Ara ara iç çeker gibi yapılan zorlu nefes çabası normal nefes sayılmaz.
- OED gelirse göğüs basısını kesmeden cihazın bağlanmasına izin verin ve sesli komutlarına uyun.
Temel yaşam desteğini kişi uyanıp normal nefes almaya başlayana, sağlık ekibi gelip görevi devralana, siz devam edemeyecek kadar yorulana ya da ortam güvensiz hâle gelene kadar sürdürün.
Kalp krizinde yapılmaması gerekenler
- Ağrının geçip geçmeyeceğini görmek için beklemeyin; 112’yi hemen arayın.
- Kişiyi sırt üstü düz yatırmayın, bacaklarını kaldırmayın. Kalp krizi şüphesinde şok pozisyonu verilmez.
- Kişiyi yürütmeyin, hareket ettirmeyin.
- Kendi aracınızla hastaneye götürmeye çalışmayın. Ambulans ekibinin olay yerinde ve yolda verdiği bakım, hayatta kalma şansını artırır.
- Ağrı kalpten kaynaklanmıyor gibi görünüyorsa ya da kararsızsanız aspirin vermeyin.
Göğüs basısını ve OED kullanımını mankende uygulayarak öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi’ne katılabilirsiniz; iş yeriniz için ekibinize teklif alın.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 22-24, 58, 61-64, 66, 124-128.
