Solunumun değerlendirilmesi (bak-dinle-hisset), yanıt vermeyen kişinin normal nefes alıp almadığını anlamak için yapılan kontroldür ve en fazla 10 saniye sürer. Hava yolu açıkken göğüs kafesinin inip kalkmasına ve nefes alıp vermeye bakılır. Normal nefes yoksa hemen temel yaşam desteğine başlanır.
Bak-dinle-hisset kaç saniye sürer?
En fazla 10 saniye sürer. Kitap, hava yolu açılırken solunumun aynı anda ve 10 saniyeyi aşmayacak şekilde değerlendirilmesini ister. Bu süre yetişkin, çocuk ve bebekte aynıdır.
10 saniye bir üst sınırdır, doldurulması gereken bir süre değildir. Göğüste hiçbir hareket göremiyorsanız kişi nefes almıyordur; zaman kaybetmeden temel yaşam desteğine başlayın.
Sağlık profesyoneli olan ilk yardımcılar, solunumu olmayan kişide ayrıca nabzı değerlendirir; bu da 10 saniyeden uzun sürmez. Nabız kontrolü kitapta yalnız sağlık profesyonelleri için yer alır.
Bak, dinle, hisset ne anlama gelir?
Bak, göğüs kafesinin yükselip alçalmasına bakmak demektir. Dinle, ağız ve burundan gelen nefes sesini dinlemek; hisset ise nefesle çıkan hava akımını hissetmeye çalışmaktır.
| Adım | Ne yapılır? |
|---|---|
| Bak | Göğüs kafesinin inip kalkıp kalkmadığını izleyin. |
| Dinle | Ağız ve burundan nefes sesi gelip gelmediğini dinleyin. |
| Hisset | Ağız ve burundan çıkan hava akımını hissetmeye çalışın. |
Kitap bu adıma “bak-dinle-hisset” demez. Adımı solunumun değerlendirilmesi diye anlatır: kişinin nefes alıp almadığına ve göğüs kafesinin hareket edip etmediğine bakılır. Göğüs hareketini izlemek, nefesle oluşan hava akımını dinlemek ve hissetmek, kitapta bebekte hava yolu tıkanıklığını anlamak için de önerilir.
Solunum adım adım nasıl değerlendirilir?
- Olay yerinin sizin, kişinin ve çevredekilerin açısından güvenli olduğundan emin olun.
- Omuzlarına hafifçe dokunun ve yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorun.
- Yanıt yoksa hemen çevrenize seslenin. Gelen biri 112’yi arasın ve OED (otomatik şok cihazı) getirsin. Kimse yoksa 112’yi kendiniz arayın ve hoparlörü açın.
- Kişiyi düz ve sağlam bir yüzeye sırt üstü yatırın.
- Ağzın içine bakın. Görünen katı bir cismi, çıkarabileceğinizden eminseniz tek hamlede süpürerek alın. Görmediğiniz bir cismi aramak için parmağınızı ağza sokmayın.
- Baş geri-çene yukarı pozisyonu ile hava yolunu açın (boyun yaralanması şüphesi yoksa): bir elinizle alından başı hafifçe geriye itin, diğer elinizin iki parmağıyla çeneyi yukarı kaldırın.
- Hava yolunu açık tutarken, en fazla 10 saniye göğüs kafesinin hareketine ve nefes alıp almadığına bakın.
- Kararınızı verin: normal nefes var mı, yok mu?
Bu adımların eski kısaltmadaki yeri için hava yolu, solunum, dolaşım (A-B-C) yazısına bakın.
Hangi nefes normal sayılmaz?
Kalp durmasından sonraki ilk 1-2 dakikada kişide seyrek, zorlu ve iç çeker gibi nefes alma çabası görülebilir (gasping). Bu normal solunum değildir; solunum yok kabul edilir. İç çekme tarzındaki göğüs hareketini nefes almayla karıştırmayın.
Konuşabilen kişi büyük olasılıkla yeterince nefes alıyordur. Bu kontrol, yanıt vermeyen kişi içindir.
Değerlendirmeden sonra ne yapılır?
| Sonuç | Ne yapılır? |
|---|---|
| Normal nefes alıyor | Bilinci kapalıysa derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin. 112 aranmadıysa arayın ya da aratın. Yalnız bırakmayın, nefesini izleyin; nefes durursa temel yaşam desteğine başlayın. |
| Nefes almıyor ya da yalnız iç çekiyor | Hemen göğüs basısıyla temel yaşam desteğine başlayın. OED gelince bağlayın. |
Göğüs basısının yeri, derinliği ve hızı yaşa göre değişir: yetişkinde, çocukta ve bebekte temel yaşam desteği yazılarında adım adım anlatılıyor.
Solunum değerlendirilirken neler yapılmaz?
- 10 saniyeden uzun beklemeyin.
- İç çekme tarzındaki seyrek nefesi normal solunum saymayın.
- Görmediğiniz bir cismi aramak için ağza parmak sokmayın, görünen cismi geriye itmeyin.
- Ağza ayna tutmak gibi kitapta yer almayan yöntemlerle zaman kaybetmeyin.
- Sağlık profesyoneli değilseniz nabız aramak için göğüs basısını geciktirmeyin.
Sınav konularına göre hazırlanmış online testlerle kendinizi deneyin; uygulama sınavına mankenle hazırlanmak için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 21-23, 26, 61-64, 70, 85.
