Göze yabancı cisim kaçması, toz, kömür tozu, böcek, kopan kirpik ya da tezgâhtan sıçrayan metal kırıntısı gibi bir parçanın göze girmesidir. Göz yüzeyinde duran küçük bir cisim temiz suyla yıkanarak ya da temiz bir peçeteyle alınabilir. Göze batmış ya da yapışmış bir cisme ise dokunulmaz; kişi sağlık kuruluşuna yönlendirilir.
Demir parçacıkları ve ahşap kıymıkları gözün renkli kısmına (kornea) saplanıp ciddi sorunlara yol açabilir. Göze kaçan cisim görme kaybına neden olabileceği için ilk yardım gecikmeden yapılmalıdır.
Göze yabancı cisim kaçtığı nasıl anlaşılır?
Göze bir şey kaçtığında şu belirtiler görülür:
- Gözde ağrı ya da rahatsızlık hissi
- Kızarıklık
- Gözde sulanma
- Bulanık görme
- Gözde ve göz kapaklarında kaşınma hissi
Göze kaçma mı, batma mı? İlk yardım farkı
İlk yardımda iki durum birbirinden ayrılır:
| Durum | Ne yapılır? | Ne yapılmaz? |
|---|---|---|
| Göz yüzeyinde duran küçük cisim (toz, kirpik) | Göz temiz suyla yıkanır, görünen cisim temiz peçeteyle alınabilir, kişi sağlık kuruluşuna yönlendirilir | Göz ovalanmaz, kaşınmaz |
| Göze, göz küresine ya da göz bebeğine batmış veya yapışmış cisim | Cisme dokunulmaz, kişi en kısa sürede sağlık kuruluşuna yönlendirilir | Cisim çıkarılmaya çalışılmaz, göz ovalanmaz |
Göze yabancı cisim kaçmasında ilk yardım nasıl yapılır?
Toz, kirpik gibi göz yüzeyinde duran küçük bir cisim için:
- Göze dokunmadan önce ellerinizi yıkayın.
- Kişiyi oturtun.
- Gözünü ovalamamasını söyleyin.
- Alt göz kapağını parmağınızla nazikçe aşağı çekin ve gözün her bölümüne dikkatle bakın.
- Gözü oda sıcaklığındaki temiz suyla, burun tarafından başlayarak dışa doğru yıkayın. Omuzları ıslanmasın diye bir havlu kullanabilirsiniz.
- Yıkama suyunun öteki göze kaçmamasına dikkat edin.
- Toz zerresi gibi bir cismi görebiliyorsanız temiz ve yumuşak bir peçeteyle, gözün renkli kısmına değmeden almayı deneyebilirsiniz.
- Kişiyi en yakın sağlık kuruluşuna yönlendirin.
- İşiniz bittikten sonra ellerinizi sabun ve suyla yıkayın.
Cisim görünmüyorsa ne yapılır?
Cisim görünmüyor ama yakınma sürüyorsa cisim üst göz kapağının altında olabilir. İki yol var:
- Kişiden üst kirpiklerini tutup üst göz kapağını alt kapağın üzerine doğru çekmesini isteyin. Alt kirpikler cismi süpürebilir.
- Bir fincan ya da leğene temiz su koyun; kişiden gözünü bu suyun içinde açıp kapatmasını isteyin.
Cisim çıksa da çıkmasa da ardından kişiyi bir sağlık kuruluşuna yönlendirin.
Göze cisim batarsa ne yapılır?
Göze, göz küresine ya da göz bebeğine bir şey saplanmış veya yapışmışsa:
- Cisme dokunmayın ve çıkarmaya çalışmayın.
- Kişiye gözünü ovalamamasını ve kaşımamasını söyleyin.
- Kişinin en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna ulaşmasını sağlayın.
Vücudun başka bir yerine batan cisimde de kural aynıdır: cisim yerinde bırakılır. Ayrıntı için yaralanmalarda ilk yardım yazısına bakabilirsiniz.
Göze cisim kaçınca yapılmaması gerekenler
- Gözü ovalamayın ve kaşımayın.
- Göze batmış bir cisme dokunmayın, çıkarmaya çalışmayın.
- Peçeteyi gözün renkli kısmına değdirmeyin.
- Cımbız gibi bir aletle göze girmeyin; göze limon ya da benzeri bir sıvı damlatmayın. Kitap yalnız temiz suyla yıkamayı ve temiz, yumuşak peçeteyi tarif eder.
- Yıkarken suyu sağlam göze akıtmayın.
Ne zaman 112 aranır?
Kitap ani körlük ya da görmede ani değişiklik olduğunda 112’nin aranmasını önerir. Böyle bir durum yoksa göze cisim kaçan kişiyi en yakın sağlık kuruluşuna yönlendirmek yeterlidir.
Kulak ve burun için ilk yardım farklıdır: kulağa yabancı cisim kaçması ve buruna yabancı cisim kaçması yazılarına bakın.
Bu adımları uygulamalı öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilir, iş yeriniz için ekibinize teklif alabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 24, 121, 187-189.
