İlk yardım uygulama tablosu, olay yerinde yapılacak uygulamaları sistematik sırasıyla ve hangi durumda hangi uygulamanın seçileceğini tek sayfada gösteren özet tablodur. Önce güvenlik ve değerlendirme gelir, sonra bulguya göre pozisyon, bası ya da tespit seçilir. Aşağıdaki tablo T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı’na göre hazırlandı.
İlk yardım uygulamalarının sırası nedir?
Kitap her olayda aynı sırayı izlemenizi ister:
- Olay yerini güvenli hâle getirin. Kendi can güvenliğiniz önce gelir; tehlike varsa uzaklaşın (s. 19).
- Yanıtı kontrol edin. Omuzlarına hafifçe dokunup yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorun (s. 21, 61).
- 112’yi arayın ya da aratın. Yanında biri varsa 112’yi aramasını ve otomatik şok cihazını (OED) getirmesini isteyin (s. 62).
- Hava yolunu açın ve nefese bakın. Ağız içini kontrol edin, baş geri-çene yukarı pozisyonu verin, en çok 10 saniye göğüs hareketine bakın (s. 62-63).
- Bulguya göre uygulayın. Normal nefes varsa derlenme pozisyonu, yoksa temel yaşam desteği; hayatı tehdit eden durum varsa hemen ona müdahale edin (s. 23, 64).
- Tüm vücudu baştan sona değerlendirin. Hayatı tehdit eden durum giderildikten sonra kırık, kanama ve yaralanma arayın, sonra ne olduğunu sorun (s. 20, 23).
Hangi durumda hangi uygulama yapılır?
| Durum | Uygulama | Kitap |
|---|---|---|
| Yanıt yok, normal nefes alıyor | Derlenme pozisyonu (koma pozisyonu); nefesi izlemeye devam | s. 25-26, 64 |
| Yanıt yok, nefes yok ya da yalnız iç çekme | Temel yaşam desteği: 30 göğüs basısı, 2 solunum; OED gelince bağlanır | s. 64-66 |
| Bilinç açık; fenalık, terleme, bayılma hissi ya da şok bulguları | Şok pozisyonu: sırt üstü, ayaklar yaklaşık 30-60 derece yukarıda | s. 93, 95, 116 |
| Göğüs ağrısı, nefes güçlüğü, göğüs yaralanması (omurga yaralanması şüphesi yoksa) | Yarı oturur pozisyon | s. 127, 133-134 |
| Bilinci açık; konuşamıyor, öksüremiyor, nefes alamıyor (1 yaş üstü) | 5 karın basısı (Heimlich manevrası); tıkanma sürerse 5 karın basısı ve 5 sırt vuruşu dönüşümlü | s. 80-82 |
| Bebekte tam tıkanma | 5 sırt vuruşu ve 5 göğüs basısı; karın basısı yapılmaz | s. 77, 86-89 |
| Dış kanama | Doğrudan bası, basınçlı bandaj; durmayan ağır kol ya da bacak kanamasında turnike | s. 111-115 |
| Baş, boyun ya da omurga yaralanması şüphesi | Hareket ettirilmez; zorunluysa baş-boyun-gövde aynı hizada tutulur | s. 32, 132 |
| Araç içinde yangın, patlama tehlikesi ya da nefes durması | Rentek manevrasıyla araçtan çıkarma | s. 34-36 |
| Kırık şüphesi | Düzeltilmez; üstündeki ve altındaki eklemlerle birlikte tespit edilir | s. 146-147 |
| Yanık | Küçük yanıkta en az 20 dakika soğuk su; geniş yanıkta ıslak bezle soğutma | s. 177 |
Pozisyonların nasıl verildiğini adım adım ilk yardım pozisyonları yazısında anlattık.
Hangi pozisyon ne zaman verilmez?
Tabloyu okurken istisnaları da bilin:
- Şok pozisyonu: Kalça ya da bacak yaralanmasında ayaklar kaldırılmaz. Kafa yaralanması, felç, göğüs yaralanması, nefes güçlüğü ve kalp krizi şüphesinde de bacaklar kaldırılmaz (s. 127).
- Derlenme pozisyonu: Nefes almayan kişiye verilmez; o kişiye temel yaşam desteği gerekir (s. 25, 64). Omurga yaralanması şüphesinde kişi ancak baş-boyun-omurga aynı hizada tutularak yan çevrilir (s. 132).
- Yarı oturur pozisyon: Öksürürken kan gelen kişiye ancak omurga yaralanması yoksa verilir (s. 118).
- Karın basısı: 1 yaşından küçük bebeğe uygulanmaz. Karnı kuşatılamayan aşırı kilolu kişide ve gebeliğin 20. haftası ya da sonrasında karın yerine göğse bası yapılır (s. 77, 82).
- Turnike: Doğrudan bası ve basınçlı bandajla durabilecek kanamada uygulanmaz; yalnız kol ve bacakta kullanılır (s. 123).
Uygulamaların videoları ve sınavdaki yeri
Sayfanın altındaki videoda uygulama sınavının tamamını izleyebilirsiniz. Becerileri ayrı ayrı izlemek için ilk yardım uygulama videoları sayfasına bakın. Uygulama sınavında temel yaşam desteği, hava yolu tıkanıklığı ve araç içinden yaralı çıkarma her zaman sorulur; adımlarını uygulama sınavı kontrol listesinde yazdırılabilir biçimde bulabilirsiniz.
Tablodaki her uygulamayı Alsancak’ta mankende, eğitmen gözetiminde yaparak öğrenmek için Temel İlk Yardım Eğitimi programına bakabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 19-26, 32-36, 61-66, 77-82, 86-89, 93-95, 111-118, 123, 127-128, 132-134, 146-147, 177.
