MİRA İLK YARDIM EĞİTİM MERKEZİ 0232 452 22 92

Bayılma Nedir, Neden Olur? Baş Dönmesi, Bayılma Belirtileri ve Bayılmada İlk Yardım

4 dk okuma · Zafer Özer, ilk yardım eğitmeni

T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı’na göre gözden geçirildi

İçindekiler
  1. Bayılma pozisyonu nedir?
  2. Bayılmada ilk yardım nasıl yapılır?
  3. Bayılan kişiye yapılmaması gerekenler
  4. Bayılma neden olur?
  5. Bayılma belirtileri nelerdir?
  6. Bayılma öncesi durum (bayılayazma) nedir?
  7. Bayılayazmada ne yapılır?
  8. Kas germe hareketleri ne zaman yaptırılmaz?
  9. Baş dönmesi ne zaman tehlikelidir?

Sırt üstü yatan kişinin ayakları yukarı kaldırılmış; eğitmen kursiyerlere bayılmada ilk yardımı anlatıyor

Bayılma (senkop), beyne giden kan akışının kısa bir süre azalmasıyla ortaya çıkan kısmi ya da tam bilinç kaybıdır. Bayılan ya da bayılacak gibi olan kişi düz bir zemine sırt üstü yatırılır ve yaralanma yoksa ayakları yaklaşık 30-60 derece kaldırılır. Kolonya koklatmak, üzerine su dökmek ve oturtmak yanlıştır.

Bayılma pozisyonu nedir?

Bayılma pozisyonu diye bilinen yatış, aslında şok pozisyonudur: kişi düz zeminde sırt üstü yatar, kalçasında ve bacaklarında yaralanma yoksa ayakları yaklaşık 30-60 derece yukarı kaldırılır. Gebeliğin 20. haftasında ya da daha ilerisinde olan kişi sırt üstü değil, sol yanına yatırılır. Kendine gelmeyen ama normal nefes alan kişi ise derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirilir ve 112 aranır.

Bayılmada ilk yardım nasıl yapılır?

Kişi bayılacak gibi olduğunu söylüyorsa ya da bayılma belirtileri gösteriyorsa:

  1. Çevrede kişinin düşerken çarpabileceği eşyaları uzaklaştırın.
  2. Düz bir zemine (yere) sırt üstü uzanmasına yardım edin.
  3. Sıkı giysilerini gevşetin.
  4. Yaralanma yoksa şok pozisyonu verin: ayaklarını yaklaşık 30-60 derece kaldırın ve altını destekleyin.
  5. Kendine gelip gelmediğini izleyin.
  6. Kişi gebeliğin 20. haftasında ya da sonrasındaysa sırt üstü değil, sol yanına yatırın.
  7. Kendine gelmiyor, seslenmenize ve dokunmanıza yanıt vermiyorsa 112’yi arayın ya da aratın.
  8. Nefesini kontrol edin. Normal nefes alıyor ve yaralanma şüphesi yoksa derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin.
  9. Yaşam bulguları yoksa temel yaşam desteğine başlayın.
  10. Yardım gelene kadar yanından ayrılmayın.

Kitap bayılmayı ya da yanıt vermemeyi, 112’nin aranmasının önerildiği durumlar arasında sayar.

Bayılan kişiye yapılmaması gerekenler

Doğru: sırt üstü yatan kişinin ayakları yukarı kaldırılmış
Yanlış: baygın kişi sandalyeye oturtulmuş, burnuna kolonya tutuluyor
Tutamacı kaydırın: bayılan kişi sandalyeye oturtulmaz, kolonya koklatılmaz; sırt üstü yatırılır, yaralanma yoksa ayakları yaklaşık 30-60 derece kaldırılır.
  • Sandalyeye ya da yüksek bir yere oturtmayın.
  • Kolonya, amonyak gibi kokulu maddeler koklatmayın.
  • Yiyecek ya da içecek vermeyin.
  • Üzerine su dökmeyin.
  • Tokat atmayın.

Bayılma neden olur?

Bayılmaya yol açabilen durumlar:

  • Korku ve aşırı heyecan
  • Sıcak
  • Yorgunluk
  • Kapalı ortam, kirli hava
  • Aniden ayağa kalkma
  • Kan şekerinin düşmesi
  • Şiddetli enfeksiyonlar
  • Kalp hastalıkları ve kalpteki ritim bozuklukları
  • Kullanılan ilaçlar
  • Kan basıncının (tansiyonun) düşmesi
  • Psikiyatrik hastalıklar (özellikle çocuklarda nefes tutma)
  • Nörolojik hastalıklar (nadir)

Ani bilinç kaybıyla yere düşen kişinin bütün vücudunda kasılmalar başlıyorsa bu tablo kitapta sara nöbetinin belirtileri arasında anlatılır ve ilk yardımı farklıdır; bkz. sara krizi nedir.

Bayılma belirtileri nelerdir?

  • Baş dönmesi ya da sersemlik
  • Bulantı
  • Halsizlik, yorgunluk
  • Terleme
  • Çarpıntı
  • Soğuk cilt
  • Bulanık görme
  • Kulaklarda uğultu ya da çınlama
  • Boyunda, omuzlarda ya da sırtta ağrı

Bayılma öncesi durum (bayılayazma) nedir?

Bayılma öncesi durum, tam bir bayılma olmadan kişinin bilincini kaybedecekmiş gibi hissettiği durumdur. Zamanında fark edilip ilk yardım yapılırsa belirtiler geçebilir ve bayılma önlenebilir.

Belirtiler (kişinin hissettikleri)Bulgular (sizin gördükleriniz)
GüçsüzlükSolukluk
Baş dönmesiTerleme
BulantıKusma
Karın ağrısıTitreme
Üşüme ya da soğuk terleme hissiEsneme, kaslarda gevşeme
Bulanık görme, göz kararmasıBilinç bulanıklığı

Bayılayazmada ne yapılır?

Kitap burada kan basıncını yükseltip belirtileri hafifletmek için kasları germeye dayanan hareketler önerir (fiziksel karşı basınç manevraları):

  1. Belirtilerin gerçekten bayılma öncesine ait olduğundan emin olun.
  2. Çevrede yaralanmaya yol açabilecek eşyaları uzaklaştırın.
  3. Kişiden yumruklarını, elinde bir şey olsun ya da olmasın, var gücüyle sıkmasını isteyin.
  4. İki elini birbirine kenetleyip kollarını zıt yönlere var gücüyle çekmesini isteyin.
  5. Başını öne eğip çenesini göğsüne değdirmeye çalışmasını isteyin.
  6. Alt vücut için çömelmesini ya da bacaklarını çaprazlayıp bacak, karın ve kalça kaslarını germesini isteyin. Bu hareket yatarken ya da gerekirse ayaktayken yapılır.
  7. Bütün bunlara rağmen belirtiler geçmezse ya da kişi bayılırsa derlenme pozisyonuna getirin.
  8. Yaşam bulguları yoksa 112’yi arayın ya da aratın ve temel yaşam desteğine başlayın.

Kas germe hareketleri ne zaman yaptırılmaz?

  • Kişinin bayılma öncesi durumda olduğundan emin değilseniz ve göğüs ağrısı gibi başka belirtiler varsa
  • Kişi kaza geçirmişse ya da kanaması varsa

Baş dönmesi ne zaman tehlikelidir?

Baş dönmesi bayılmanın yanında şokun, inmenin, kalp krizinin ve baş yaralanmasının da belirtileri arasındadır. Şu durumlarda 112’yi arayın:

  • Ani ve şiddetli baş dönmesi
  • Baş dönmesiyle birlikte denge kaybı, bulanık görme, yüzde bir tarafın kayması, kolda güçsüzlük, konuşma güçlüğü ya da ani ve şiddetli baş ağrısı: inme (felç) olabilir
  • Göğüste baskı, sıkışma ya da ağrıyla birlikte baş dönmesi ve terleme: kalp krizi olabilir
  • Nefes darlığı ya da bayılma hissiyle birlikte çarpıntı
  • Başa darbe aldıktan sonra baş dönmesi

İnme şüphesinde kişiye yiyecek ya da içecek vermeyin. Kafa yaralanması olan, inme geçiren ya da kalp krizinden şüphelenilen kişinin bacaklarını kaldırmayın.

Bayılma ve şok pozisyonunu mankende uygulayarak öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilirsiniz.

Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 24, 91, 93-99, 116, 126-128, 130.

Sınavda nasıl sorulur?

İlk yardım sınavında bu konudan çıkabilecek sorular, doğru cevapları ve nedenleri. Sorular sitedeki online testlerden; gerekçeler T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı'na göre.

  1. Bayılan hasta yaralıda ilk yardım nedir?

    • Solunum yolu açıklığı kontrol edilir ve açıklığın korunması sağlanır, ayakları yaklaşık 30-60 derece kaldırılır Doğru cevap
    • Yaralının kusması varsa şok pozisyonu verilmelidir
    • Sırtüstü yatırılmalı ve ayakları kaldırılmadan uzatılmalıdır
    • Bayılan kişiye kendisine gelmesi için ayran içirilir

    Neden A? Bayılan kişi sırt üstü yatırılır, soluk yolu açık tutulur ve yaralanma yoksa ayakları yaklaşık 30-60 derece kaldırılır. Ayakları kaldırmadan uzatmak ya da ayran içirmek yanlıştır; bayılan kişiye yiyecek içecek verilmez (s. 95, 116).

    Testi çözün: Online Test 17
  2. Aşağıdakilerden hangisi bayılan bir kişiye yapılacak ilk yardım uygulamalarından değildir?

    • Sırt üstü yatırılıp ayakları yaklaşık 30-60 derece kaldırılır
    • Solunum yolu kontrol edilir ve açıklığın korunması sağlanır
    • Yarı oturur pozisyonda derin nefes aldırılır Doğru cevap
    • Sıkı giysileri gevşetilir

    Neden C? Kitap bayılmada kişiyi düz zemine sırt üstü yatırmayı, sıkı giysileri gevşetmeyi ve şok pozisyonu vermeyi söyler. Yarı oturur pozisyonda derin nefes aldırmak bayılmada ilk yardım değildir (s. 95).

    Testi çözün: Online Test 6
  3. Kişi başının döneceğini hissederse ilk yardım olarak ne yapılmalıdır?

    • Sırtüstü yatırılır, ayakları yaklaşık 30-60 derece kaldırılır Doğru cevap
    • Düşmesi engellenir ve kendine gelene kadar kafası yıkanır
    • Yüzüne su ve kolonya serpilir
    • Şakakları ovulur.

    Neden A? Bayılacak gibi hisseden kişinin yere sırt üstü uzanmasına yardım edilir ve şok pozisyonu verilir. Kitap bayılan kişiye kolonya koklatmayı ve üzerine su dökmeyi açıkça yasaklar (s. 95).

    Testi çözün: Online Test 12
  4. Kısa süreli bilinç kaybına ne ad verilir?

    • Koma
    • Bayılma Doğru cevap
    • Şok
    • Fenalaşma

    Neden B? Bayılma, beyne giden kan akışının geçici olarak azalmasıyla oluşan kısmi ya da tam bilinç kaybıdır. Koma ise kişinin uyandırılamadığı durumdur (s. 91, 94).

    Testi çözün: Online Test 5

Bu sınava belge için hazırlanıyorsanız: Temel İlk Yardım Eğitimi’ni Alsancak’ta alın, sınava mankenle çalışarak girin.

Zafer Özer
Zafer Özer İlk Yardım Eğitmeni

20 yıllık ilk yardım eğitmenliği deneyimi; arşivimizdeki 25 eğitim videosunun eğitmeni.

25 eğitim videosunu izleyin

Benzer yazılar

Bu konuyu eğitimde uygulayarak öğrenin

Mankenle uygulamalı, Sağlık Bakanlığı onaylı eğitim. Arayın ya da WhatsApp’tan yazın; çalışma saatlerinde aynı gün dönüş yapıyoruz.

İzmir’de ilk yardım kursu: Alsancak’ta 16 saatlik Temel İlk Yardım Eğitimi
  • Alsancak Mah. Mahmut Esat Bozkurt Cd. Şevki Bey Apt. No:34 İç Kapı No:1, 35220 Konak/İzmir · Yol tarifi
  • Pazartesi–Cumartesi 09.00–19.00, Pazar kapalı

Canki’ye sorun

Size uygun yolu gösterir

Merhaba, ben Canki. Size uygun eğitimi birlikte bulalım. Bir konu seçin:

Bilgiler İlkyardım Yönetmeliği’ne ve program bilgilerimize göredir.

Şimdi WhatsApp’tan yazın; açılınca ilk iş size dönüyoruz.