
Bayılma (senkop), beyne giden kan akışının kısa bir süre azalmasıyla ortaya çıkan kısmi ya da tam bilinç kaybıdır. Bayılan ya da bayılacak gibi olan kişi düz bir zemine sırt üstü yatırılır ve yaralanma yoksa ayakları yaklaşık 30-60 derece kaldırılır. Kolonya koklatmak, üzerine su dökmek ve oturtmak yanlıştır.
Bayılma pozisyonu nedir?
Bayılma pozisyonu diye bilinen yatış, aslında şok pozisyonudur: kişi düz zeminde sırt üstü yatar, kalçasında ve bacaklarında yaralanma yoksa ayakları yaklaşık 30-60 derece yukarı kaldırılır. Gebeliğin 20. haftasında ya da daha ilerisinde olan kişi sırt üstü değil, sol yanına yatırılır. Kendine gelmeyen ama normal nefes alan kişi ise derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirilir ve 112 aranır.
Bayılmada ilk yardım nasıl yapılır?
Kişi bayılacak gibi olduğunu söylüyorsa ya da bayılma belirtileri gösteriyorsa:
- Çevrede kişinin düşerken çarpabileceği eşyaları uzaklaştırın.
- Düz bir zemine (yere) sırt üstü uzanmasına yardım edin.
- Sıkı giysilerini gevşetin.
- Yaralanma yoksa şok pozisyonu verin: ayaklarını yaklaşık 30-60 derece kaldırın ve altını destekleyin.
- Kendine gelip gelmediğini izleyin.
- Kişi gebeliğin 20. haftasında ya da sonrasındaysa sırt üstü değil, sol yanına yatırın.
- Kendine gelmiyor, seslenmenize ve dokunmanıza yanıt vermiyorsa 112’yi arayın ya da aratın.
- Nefesini kontrol edin. Normal nefes alıyor ve yaralanma şüphesi yoksa derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin.
- Yaşam bulguları yoksa temel yaşam desteğine başlayın.
- Yardım gelene kadar yanından ayrılmayın.
Kitap bayılmayı ya da yanıt vermemeyi, 112’nin aranmasının önerildiği durumlar arasında sayar.
Bayılan kişiye yapılmaması gerekenler

- Sandalyeye ya da yüksek bir yere oturtmayın.
- Kolonya, amonyak gibi kokulu maddeler koklatmayın.
- Yiyecek ya da içecek vermeyin.
- Üzerine su dökmeyin.
- Tokat atmayın.
Bayılma neden olur?
Bayılmaya yol açabilen durumlar:
- Korku ve aşırı heyecan
- Sıcak
- Yorgunluk
- Kapalı ortam, kirli hava
- Aniden ayağa kalkma
- Kan şekerinin düşmesi
- Şiddetli enfeksiyonlar
- Kalp hastalıkları ve kalpteki ritim bozuklukları
- Kullanılan ilaçlar
- Kan basıncının (tansiyonun) düşmesi
- Psikiyatrik hastalıklar (özellikle çocuklarda nefes tutma)
- Nörolojik hastalıklar (nadir)
Ani bilinç kaybıyla yere düşen kişinin bütün vücudunda kasılmalar başlıyorsa bu tablo kitapta sara nöbetinin belirtileri arasında anlatılır ve ilk yardımı farklıdır; bkz. sara krizi nedir.
Bayılma belirtileri nelerdir?
- Baş dönmesi ya da sersemlik
- Bulantı
- Halsizlik, yorgunluk
- Terleme
- Çarpıntı
- Soğuk cilt
- Bulanık görme
- Kulaklarda uğultu ya da çınlama
- Boyunda, omuzlarda ya da sırtta ağrı
Bayılma öncesi durum (bayılayazma) nedir?
Bayılma öncesi durum, tam bir bayılma olmadan kişinin bilincini kaybedecekmiş gibi hissettiği durumdur. Zamanında fark edilip ilk yardım yapılırsa belirtiler geçebilir ve bayılma önlenebilir.
| Belirtiler (kişinin hissettikleri) | Bulgular (sizin gördükleriniz) |
|---|---|
| Güçsüzlük | Solukluk |
| Baş dönmesi | Terleme |
| Bulantı | Kusma |
| Karın ağrısı | Titreme |
| Üşüme ya da soğuk terleme hissi | Esneme, kaslarda gevşeme |
| Bulanık görme, göz kararması | Bilinç bulanıklığı |
Bayılayazmada ne yapılır?
Kitap burada kan basıncını yükseltip belirtileri hafifletmek için kasları germeye dayanan hareketler önerir (fiziksel karşı basınç manevraları):
- Belirtilerin gerçekten bayılma öncesine ait olduğundan emin olun.
- Çevrede yaralanmaya yol açabilecek eşyaları uzaklaştırın.
- Kişiden yumruklarını, elinde bir şey olsun ya da olmasın, var gücüyle sıkmasını isteyin.
- İki elini birbirine kenetleyip kollarını zıt yönlere var gücüyle çekmesini isteyin.
- Başını öne eğip çenesini göğsüne değdirmeye çalışmasını isteyin.
- Alt vücut için çömelmesini ya da bacaklarını çaprazlayıp bacak, karın ve kalça kaslarını germesini isteyin. Bu hareket yatarken ya da gerekirse ayaktayken yapılır.
- Bütün bunlara rağmen belirtiler geçmezse ya da kişi bayılırsa derlenme pozisyonuna getirin.
- Yaşam bulguları yoksa 112’yi arayın ya da aratın ve temel yaşam desteğine başlayın.
Kas germe hareketleri ne zaman yaptırılmaz?
- Kişinin bayılma öncesi durumda olduğundan emin değilseniz ve göğüs ağrısı gibi başka belirtiler varsa
- Kişi kaza geçirmişse ya da kanaması varsa
Baş dönmesi ne zaman tehlikelidir?
Baş dönmesi bayılmanın yanında şokun, inmenin, kalp krizinin ve baş yaralanmasının da belirtileri arasındadır. Şu durumlarda 112’yi arayın:
- Ani ve şiddetli baş dönmesi
- Baş dönmesiyle birlikte denge kaybı, bulanık görme, yüzde bir tarafın kayması, kolda güçsüzlük, konuşma güçlüğü ya da ani ve şiddetli baş ağrısı: inme (felç) olabilir
- Göğüste baskı, sıkışma ya da ağrıyla birlikte baş dönmesi ve terleme: kalp krizi olabilir
- Nefes darlığı ya da bayılma hissiyle birlikte çarpıntı
- Başa darbe aldıktan sonra baş dönmesi
İnme şüphesinde kişiye yiyecek ya da içecek vermeyin. Kafa yaralanması olan, inme geçiren ya da kalp krizinden şüphelenilen kişinin bacaklarını kaldırmayın.
Bayılma ve şok pozisyonunu mankende uygulayarak öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 24, 91, 93-99, 116, 126-128, 130.


