MİRA İLK YARDIM EĞİTİM MERKEZİ 0232 452 22 92

Baştan Sona Değerlendirme (İkinci Değerlendirme) Nedir, Nasıl Yapılır?

4 dk okuma · Zafer Özer, ilk yardım eğitmeni

T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı’na göre gözden geçirildi

İçindekiler
  1. İlk yardımda değerlendirme aşamaları nelerdir?
  2. Birincil kontrol nedir?
  3. Baştan sona değerlendirme ne zaman yapılır, ne zaman yapılmaz?
  4. Baştan sona değerlendirme nasıl yapılır?
  5. Bölge bölge nelere bakılır?
  6. Yaralanmanın ağır olduğunu düşündüren durumlar
  7. Hikâye alma: kişiye ne sorulur?

Eğitmen sırt üstü yatan kişinin çenesine ve göğsüne dokunarak kursiyerlere değerlendirmeyi gösteriyor

Baştan sona değerlendirme (ikinci değerlendirme), birincil kontrolden sonra hasta ya da yaralının tüm vücudunun baştan sona yeniden incelenmesidir. Birincil kontrolde hayatı tehdit eden bir durum yoksa ya da bulunan durum giderildiyse bu adıma geçilir. Bu adımda vücuttaki yaralanmalar aranır; hayatı tehdit eden bir bulgu çıkarsa hemen düzeltilir.

İlk yardımda değerlendirme aşamaları nelerdir?

Kitaba göre hasta ya da yaralı belli bir sırayla, üç adımda değerlendirilir:

AdımKitaptaki adıNe yapılır?
1Birincil kontrolBilinç, nefes, kanama ve olay yerindeki tehlike kontrol edilir.
2Tüm vücudun baştan sona yeniden değerlendirilmesiVücut baştan aşağı gözden geçirilir, yaralanmalar aranır.
3Hikâyenin alınmasıKişiye ne olduğu sorulur.

Değerlendirmeye başlamadan önce olay yerinin sizin, kişinin ve çevredekilerin açısından güvenli olduğundan emin olun. Bu akışın bütünü ilk yardımın temel uygulamaları yazısında anlatılıyor.

Birincil kontrol nedir?

Birincil kontrol, kişiyi ilk gördüğünüz anda şu sorulara cevap aramaktır:

  • Kişi hasta mı, yaralı mı?
  • Açıkça yanıt veriyor mu? Bilincin bozulduğu durumlar genellikle hayatı tehdit eder.
  • Yeterli ve normal nefes alıyor mu? Konuşabiliyorsa büyük olasılıkla yeterince nefes alıyordur.
  • Kan fışkırması, kanlı giysi ya da yerde kan birikmesi gibi kanama belirtileri var mı? Görünür kan olmasa da iç kanama olabileceğini unutmayın.
  • Kişinin kanına ya da vücut sıvılarına temas etme olasılığınız var mı?
  • Olay yerinde sizin, kişinin ya da çevredekilerin açısından tehlike var mı?

Bilinci değerlendirmek için kişinin omuzlarına hafifçe dokunun ve uyuyan birini uyandıracak yükseklikte bir sesle “İyi misiniz?” diye sorun. Yanıt vermeyen kişide 112’yi arayın ya da aratın ve nefesini değerlendirin. Nefes yoksa zaman kaybetmeden temel yaşam desteğine başlayın. Hava yolu, nefes ve dolaşım kontrolünün eski kısaltmayla nasıl anlatıldığını ilk yardımın ABC’si yazısında bulabilirsiniz.

Baştan sona değerlendirme ne zaman yapılır, ne zaman yapılmaz?

Baştan sona değerlendirme, birincil kontrol tamamlandıktan ve hayatı tehdit eden durum giderildikten sonra yapılır. Örneğin hava yolu tıkanmışsa önce tıkanıklık giderilir, sonra diğer adımlara geçilir.

Kalbi durmuş, normal nefes almayan kişide bu adıma geçilmez; temel yaşam desteği sürdürülür. Bilinci kapalı ama normal nefes alan kişide yaralanma olup olmadığına bakılır. Yaralanma şüphesi yoksa kişi derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirilir; varsa pozisyonu ancak boynu korunarak değiştirilir.

Baştan sona değerlendirme nasıl yapılır?

  1. Ellerinizi kan ve vücut sıvılarına karşı koruyun: eldiven, yoksa temiz bir plastik torba kullanın.
  2. Kişiyi zorunlu kalmadıkça hareket ettirmeyin.
  3. Başından başlayarak bütün vücudunu aşağıya doğru gözden geçirin.
  4. Hayatı tehdit eden bir bulgu görürseniz değerlendirmeyi bırakıp hemen müdahale edin.
  5. Baş ya da boyun yaralanması varsa, aksi kanıtlanana kadar omurga yaralanması olduğunu kabul edin; başı ve boynu oynatmayın.
  6. Kırık şüphesi olan yere sert bastırmayın.

Bölge bölge nelere bakılır?

Kitap bu adım için ayrı bir kontrol listesi vermez. Aşağıdaki tablo, kitabın yaralanma bölümlerinde her bölge için sayılan bulguları bir araya getirir:

BölgeDikkat edilecek bulgular
Baş ve yüzYara, şişlik, kanama; burundan ya da kulaktan kan veya sıvı gelmesi; kafatasında şekil bozukluğu; kulak arkasında ve göz kürelerinde renk değişikliği ya da morarma; göz bebeklerinde eşitsizlik
Boyun ve omurgaYaralanma bölgesinde ağrı ve hassasiyet; el ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, his ya da kuvvet kaybı
GöğüsNefes darlığı, nefes alıp verirken ağrı; çıtırtı, morarma; saplanmış cisim; yaradan hava kabarcığı ve kan çıkması
KarınAğrı ve hassasiyet; ezik, sıyrık, morluk; şişkinlik
Kollar ve bacaklarŞekil bozukluğu, şişme, morarma; kısalma ya da bükülme; açık yara, kanama; hareket ettirememe
Bütün vücutKanama, yanık; soğuk, soluk ve nemli cilt gibi şok bulguları

Bulgulara göre yapılacaklar ilgili rehberlerde: kafatası ve omurga yaralanmaları, kırıklar, kanamalar ve şok.

Yaralanmanın ağır olduğunu düşündüren durumlar

Baştan sona değerlendirmede şu bilgiler yaralanmanın ciddi olabileceğini gösterir:

  • Kişinin boyunun üç katından daha yüksek bir yerden düşmesi
  • Boyu kadar ya da daha yüksekten baş üstü düşmesi
  • Araç kazasında fırlama, takla atma, yüksek hız; motosiklet ya da bisikletle çarpışma
  • Bilinç değişikliğine yol açan baş yaralanması
  • Baş, göğüs ya da karın yaralanması (örneğin bıçak ya da ateşli silahla)
  • Büyük yanık
  • Aynı araçtaki bir yolcunun öldüğü kaza
  • Aracın yayaya çarpması

Hikâye alma: kişiye ne sorulur?

Değerlendirmenin son adımı, yaralanmanın nedenini anlamak için kişiden olanları ayrıntılı anlatmasını istemektir. İlk sorular şunlardır: “Sorun nedir?”, “Size ne oldu?”, “Herhangi bir yeriniz incindi mi?”

Bilinci açık kişide hatırlama yeteneği de sorularla değerlendirilir: adı, nerede olduğu, içinde bulunulan ay ve yıl. İlkyardımcının görevi teşhis koymak değildir; bulgulara dayanarak neyin yanlış olabileceğinden şüphelenir, teşhisi doktora bırakır.

Değerlendirme adımlarını online testlerle deneyebilir, mankende uygulayarak öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programına katılabilirsiniz.

Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 16, 19-23, 117, 126, 130, 132-133, 135, 146-147.

Sınavda nasıl sorulur?

İlk yardım sınavında bu konudan çıkabilecek sorular, doğru cevapları ve nedenleri. Sorular sitedeki online testlerden; gerekçeler T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı'na göre.

  1. İkinci değerlendirme ne demektir?

    • Hasta/yaralıyı kırık, kanama ve yaralanma yönünden baştan ayağa kontrol etmek Doğru cevap
    • Hasta yaralının bilincini kontrol etmek
    • Hasta yaralıya şok pozisyonu vermek
    • Hasta yaralıya derlenme (koma) pozisyonu vermek

    Neden A? Birincil kontrolden sonra kişinin tüm vücudu baştan sona yeniden değerlendirilir; kanama, kırık gibi yaralanmalar bu adımda aranır. Bilinç kontrolü birincil kontrolün, şok ve derlenme pozisyonu ise ilk yardım uygulamalarının konusudur (s. 20-23).

    Testi çözün: Online Test 16
  2. Aşağıdakilerden hangisi kazazedenin 2. değerlendirmesi içinde yer almaz?

    • Kırık yönünden değerlendirmek
    • Yanık yönünden değerlendirmek
    • Kanama yönünden değerlendirmek
    • Bilinç ve solunum yönünden değerlendirmek Doğru cevap

    Neden D? Bilinç ve solunumun değerlendirilmesi birincil kontrolün parçasıdır. Kırık, yanık ve kanama yönünden inceleme ise tüm vücudun baştan sona değerlendirilmesinde yapılır (s. 21-23).

    Testi çözün: Online Test 17
  3. Baştan sona değerlendirme (ikinci değerlendirme) hangi durumda yapılmaz?

    • Sesli uyarana yanıt verdiğinde
    • Bilinç yok solunum varken
    • Kalp durduğunda Doğru cevap
    • Omuzlarından sıkarak uyarana yanıt verdiğinde

    Neden C? Birincil kontrolde hayatı tehdit eden bir durum bulunursa önce ona müdahale edilir. Kalbi duran kişide zaman kaybetmeden temel yaşam desteğine başlanır; baştan sona değerlendirmeye geçilmez (s. 22-23).

    Testi çözün: Online Test 3
  4. Hasta / Yaralı’nın ilk değerlendirilmesinde ilk yapılacak olan nedir?

    • Solunum yolu açıklığının kontrolü
    • Dolaşımın değerlendirilmesi
    • Bilinç durumunun değerlendirilmesi Doğru cevap
    • Solunum değerlendirilmesi

    Neden C? Birincil kontrol ilk izlenimle başlar ve ilk yapılan değerlendirme yanıtın, yani bilincin kontrolüdür: omuzlara hafifçe dokunulup 'İyi misiniz?' diye sorulur. Sonraki adımlar bu sorunun cevabına göre belirlenir (s. 21).

    Testi çözün: Online Test 17

Bu sınava belge için hazırlanıyorsanız: Temel İlk Yardım Eğitimi’ni Alsancak’ta alın, sınava mankenle çalışarak girin.

Zafer Özer
Zafer Özer İlk Yardım Eğitmeni

20 yıllık ilk yardım eğitmenliği deneyimi; arşivimizdeki 25 eğitim videosunun eğitmeni.

25 eğitim videosunu izleyin

Benzer yazılar

Bu konuyu eğitimde uygulayarak öğrenin

Mankenle uygulamalı, Sağlık Bakanlığı onaylı eğitim. Arayın ya da WhatsApp’tan yazın; çalışma saatlerinde aynı gün dönüş yapıyoruz.

İzmir’de ilk yardım kursu: Alsancak’ta 16 saatlik Temel İlk Yardım Eğitimi
  • Alsancak Mah. Mahmut Esat Bozkurt Cd. Şevki Bey Apt. No:34 İç Kapı No:1, 35220 Konak/İzmir · Yol tarifi
  • Pazartesi–Cumartesi 09.00–19.00, Pazar kapalı

Canki’ye sorun

Size uygun yolu gösterir

Merhaba, ben Canki. Size uygun eğitimi birlikte bulalım. Bir konu seçin:

Bilgiler İlkyardım Yönetmeliği’ne ve program bilgilerimize göredir.

Şimdi WhatsApp’tan yazın; açılınca ilk iş size dönüyoruz.