MİRA İLK YARDIM EĞİTİM MERKEZİ 0232 452 22 92

Turnike Nedir? Ne Zaman, Nereye ve Nasıl Uygulanır?

6 dk okuma · Zafer Özer, ilk yardım eğitmeni

T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı’na göre gözden geçirildi

İçindekiler
  1. Turnike ne işe yarar, neden son basamaktır?
  2. Turnike hangi durumlarda uygulanır?
  3. Turnike ne zaman uygulanmaz?
  4. Turnike nereye uygulanır?
  5. Bacakta turnike uygulama bölgesi neresidir?
  6. Kolda turnike nereye uygulanır?
  7. Turnike nasıl yapılır?
  8. Turnike uygulandıktan sonra ne yapılır?
  9. Turnike ne kadar süre kalır? Gevşetilir mi?
  10. Kazazedenin alnına neden “T” harfi yazılır?
  11. Uzuv kopmasında ne yapılır?
  12. Turnike uygularken nelere dikkat edilmelidir?

Bası ve bandaja rağmen kanama sürüyor: üst koldaki sargı kana doymuş. Eldivenli eller, yaranın üstünde üst kola hazır turnike bağlıyor ve çubuğunu çevirerek sıkıyor

Turnike, kol ya da bacaktaki hayatı tehdit eden ciddi bir kanama doğrudan bası ve basınçlı bandajla durmadığında uzvun çevresine bağlanıp sıkılan geniş sargıdır. Üst kola ya da uyluğa, yaraya en yakın ve derisi sağlam olan yere bağlanır; düğüme konan bir çubukla kanama durana kadar sıkılır ve uygulama saati turnikenin üzerine yazılır. Altındaki bölgeye kan akışını tamamen kestiği için son basamaktır ve sağlık ekibi gelene kadar gevşetilmez. Kitapta boğucu sargı adıyla da geçer.

Turnike ne işe yarar, neden son basamaktır?

Turnike kanamayı iyi durdurur ama kan akımını tamamen kestiği için ciddi doku hasarına ve buna bağlı uzuv kaybına yol açabilir. Bu yüzden turnike kararı dikkatle verilir ve uygulamayı deneyimli bir ilkyardımcının yapması önerilir.

Kanamada ilk yöntem her zaman yaranın üzerine temiz bir bezle yapılan doğrudan basıdır; çoğu kanamayı durdurmaya yeter. Ardından basınçlı bandaj gelir. Turnike, bu ikisi yetmediğinde başvurulan yöntemdir. Sıralamanın tamamı Kanama nasıl durdurulur? yazısında anlatılıyor.

Turnike hangi durumlarda uygulanır?

Turnike üç durumda uygulanır:

  • Kol ya da bacaktaki hayatı tehdit eden ciddi kanama doğrudan bası ve basınçlı bandajla durmuyorsa.
  • Uzuv kopması varsa.
  • Ortamda müdahale edilmesi gereken çok sayıda yaralı varsa.

Turnike ne zaman uygulanmaz?

  • Bası ve bandajla durabilecek kanamada: Turnikenin yan etkileri ciddidir; kanama bası ve bandajla kontrol altına alınabiliyorsa turnike yapılmaz.
  • Kol ve bacak dışındaki kanamada: Boyun, göğüs, karın ya da sırttaki kanamaya turnike uygulanmaz. Bu bölgelerde doğrudan basıyı sürdürün; varsa kanama durdurucu yara örtüsüyle bastırın.
  • Ön kola ve bacağın dizden aşağısına: El ve ayağın beslenmesini bozabileceği için bu bölgelere turnike bağlanmaz. Tek istisna uzuv kopmasıdır.
  • Yılan ısırığında: Turnike doku hasarını artırır, uygulanmaz. Ayrıntı: Yılan sokmasında ilk yardım.
  • İç kanamada: Kan vücudun içinde kaldığı için hastane dışında kanama kontrolü yapılamaz; turnike bir çözüm değildir.

Turnike nereye uygulanır?

Turnike tek kemikli bölgelere, yani üst kola ve uyluğa uygulanır. Bu bölgede yaraya en yakın ve derisi bozulmamış olan yeri seçin.

BölgeTurnike uygulanır mı?
Üst kol (omuz ile dirsek arası)Evet
Uyluk (kalça ile diz arası)Evet
Ön kol (dirsek ile bilek arası)Hayır; yalnız uzuv kopmasında
Bacağın dizden aşağısıHayır; yalnız uzuv kopmasında
Boyun, göğüs, karın, sırtHayır; doğrudan bası yapılır

Bacakta turnike uygulama bölgesi neresidir?

Bacakta turnike uyluğa, yani kalça ile diz arasındaki tek kemikli bölgeye uygulanır. Dizden aşağısına yalnız uzuv kopmasında bağlanabilir.

Kolda turnike nereye uygulanır?

Kolda turnike üst kola, yani omuz ile dirsek arasına uygulanır. Ön kola yalnız uzuv kopmasında bağlanabilir.

Turnike nasıl yapılır?

  1. Ortamın güvenli olduğundan emin olun. Kanla çıplak elle temas etmemek için eldiven ya da temiz bir bez kullanın.
  2. Kanamayı kontrol edemiyorsanız ve olay yerinde tek başınızaysanız hemen 112’yi arayın. Yanınızda biri varsa 112’yi ona aratın.
  3. Ortamda ilk yardım için üretilmiş hazır bir turnike varsa onu kullanın.
  4. Hazır turnike yoksa en az 5-10 cm genişliğinde, esnemeyen bir sargı ya da kumaş bulun. İp, tel gibi cildi kesebilecek ince malzeme kullanmayın.
  5. Sargıyı üst kolda ya da uylukta, yaraya en yakın ve derisi sağlam olan yere dolayıp düğümleyin.
  6. Düğüme tahta parçası ya da kalem gibi bir çubuk yerleştirin ve çubukla sıkın.
  7. Kanama duruncaya kadar sıkın. Kanama durduktan sonra daha fazla sıkmayın.
  8. Uygulama saatini turnikenin üzerine yazın.
  9. Turnikenin üzerini örtmeyin; görünecek şekilde açık bırakın.
  10. Birden çok yaralı varsa kişinin üzerine ya da alnına görülecek şekilde “Turnike” veya “T” yazın.
  11. 112 hâlâ aranmadıysa şimdi arayın ya da aratın.
  12. Sağlık ekibi gelene kadar gevşetmeyin, açmayın. Çubuğun geri dönüp turnikeyi gevşetmemesine dikkat edin.

Kişiyi başka bir ilkyardımcıya bırakmak zorunda kalırsanız turnike kullandığınızı mutlaka söyleyin.

Turnike uygulandıktan sonra ne yapılır?

  • Yaptığınız uygulamaları (turnike ve saati gibi) kişinin üzerinde görünecek bir yere yazın.
  • Kişiye yiyecek ya da içecek vermeyin. Verilen şey soluk yoluna kaçıp tıkanmaya yol açabilir; ameliyat gerekirse de gecikmeye neden olur.
  • Bilincini ve hayati bulgularını 2-3 dakikada bir kontrol edin.
  • Şok belirtileri varsa, kişi konuşuyor ve normal nefes alıyorsa sırt üstü düz yatırın ve üzerini örtün.
  • Kalçada ya da bacaklarda yaralanma yoksa ayaklarını yaklaşık 30-60 derece kaldırıp altını destekleyin. Turnike bacağa uygulandıysa ayakları kaldırmayın: kalça ve bacak yaralanmasında ayakları kaldırmak daha fazla hasara yol açar. Ayrıntı: Şok pozisyonu nasıl verilir?

Turnike ne kadar süre kalır? Gevşetilir mi?

Turnike, sağlık ekibi gelene kadar yerinde kalır; ilkyardımcı onu gevşetmez ve açmaz. Kitapta ilkyardımcının uyacağı bir süre ya da “belli aralıklarla gevşetme” kuralı yoktur. Düğümdeki çubuğun gerektiğinde gevşetmeye de yaradığını kitap belirtir, ama bu kararı sağlık ekibi verir. Turnikenin üzerine yazdığınız saat, ekibin bu kararı vermesine yardım eder.

Kazazedenin alnına neden “T” harfi yazılır?

Olay yerinde birden çok yaralı varsa turnikeli yaralı kalabalıkta gözden kaçabilir. Kişinin üzerine ya da alnına “Turnike” veya “T” yazmak, gelen ekibin turnike uygulanan yaralıyı hemen fark etmesini sağlar. Uygulama saati ise turnikenin kendisine yazılır.

Uzuv kopmasında ne yapılır?

Uzuv kopması hem yaralıya hem kopan parçaya müdahale gerektirir.

Yaralıya: Yaraya doğrudan bası ya da basınçlı bandaj uygulayın. Ciddi kanama varsa turnike uygulayın; kopmuş uzuvda turnike ön kola ve dizden aşağısına da bağlanabilir.

Kopan parçaya:

  1. Parçayı su ya da başka bir sıvıyla yıkamayın, ıslatmayın.
  2. Varsa steril gazlı beze, yoksa temiz bir beze sarın.
  3. Temiz, su geçirmez bir plastik torbaya koyup ağzını kapatın.
  4. Bu torbayı, içinde bir ölçek suya iki ölçek buz bulunan ikinci bir torbaya ya da kovaya yerleştirin. Parça soğuk kalır ama buza doğrudan değmediği için donmaz.
  5. Torbanın üzerine yaralının adını ve soyadını yazın; torbayı yaralıyla aynı araca koyun.
  6. Yaralının en geç 6 saat içinde bir sağlık kuruluşuna ulaşmasını sağlayın. 112 aranmadıysa arayın ya da aratın.

Uzuv tam kopmamışsa aradaki bağlantıyı kesinlikle kesmeyin. Parçayı normal konumuna getirin, kuru ve temiz (varsa steril) bir bezle sarıp üzerine buz paketi koyun.

Turnike uygularken nelere dikkat edilmelidir?

Turnikede dikkat edilecek üç konu malzeme, yer ve bağlandıktan sonra turnikeye dokunmamaktır. Şunları yapmayın:

  • İp, tel gibi ince ve kesici malzemeyle turnike yapmayın.
  • Ön kola ya da dizden aşağısına turnike bağlamayın (uzuv kopması hariç).
  • Bası ve bandajla durabilecek bir kanamaya turnike bağlamayın.
  • Kanama durduktan sonra turnikeyi sıkmaya devam etmeyin.
  • Turnikenin üzerini giysi ya da battaniyeyle örtmeyin.
  • Sağlık ekibi gelmeden turnikeyi gevşetmeyin, açmayın.
  • Kanayan kolu ya da bacağı yukarı kaldırmakla vakit kaybetmeyin; faydası görülmediği için önerilmez.

Turnikeyi ve basınçlı bandajı eğitmen eşliğinde bizzat bağlayarak öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi’ne katılabilirsiniz; sınava hazırlananlar uygulama sınavı kontrol listesine de bakabilir.

Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 109, 111, 113-116, 119-120, 123, 127, 161.

Sınavda nasıl sorulur?

İlk yardım sınavında bu konudan çıkabilecek sorular, doğru cevapları ve nedenleri. Sorular sitedeki online testlerden; gerekçeler T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı'na göre.

  1. Turnike vücudun hangi bölgelerine uygulanır?

    • Boyun bölgesi
    • Üst kol-Üst Bacak Doğru cevap
    • Alt kol-Alt bacak
    • Köprücük kemiği

    Neden B? Kitap turnikeyi kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere uygulatır. Ön kol ve bacak, el ile ayağın beslenmesini bozabileceği için yalnız kopmuş uzuvda seçilir; boyun ve köprücük kemiği turnike yeri değildir (s. 114).

    Testi çözün: Online Test 3
  2. Aşağıdakilerden hangisi turnike uygulanması gereken durumlardan biri değildir?

    • Akrep, yılan sokmasında Doğru cevap
    • Uzuv kopması durumunda
    • Çok fazla kanamalı hasta/yaralının olup tek ilkyardımcı olması durumunda
    • Doğrudan bası ve basınçlı bandajla durmayan, hayatı tehdit eden kol veya bacak kanamasında

    Neden A? Yılan ısırığında turnike doku hasarını artırır, kitap bunu açıkça yasaklar. Uzuv kopması, çok sayıda yaralı ve bası ile bandajla durmayan kol ya da bacak kanaması ise turnikenin uygulandığı durumlardır (s. 113, 161).

    Testi çözün: Online Test 5
  3. Turnike uygulaması ile ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır?

    • Turnike için en az 5-10 cm genişliğinde, esnemeyen bir kumaş kullanılmalıdır.
    • Turnikeyi sıkmak ve gevşetmek için turnikenin düğümünde tahta parçası – kalem gibi malzemeler kullanılabilir.
    • Turnike kanama duruncaya kadar sıkılır, sonra sabitlenir.
    • Turnike her türlü kanamada uygulanmalıdır. Doğru cevap

    Neden D? Turnike her kanamada kullanılmaz: doğrudan bası ve basınçlı bandajla durdurulabilen kanamada ciddi yan etkileri yüzünden uygulanmaz, yalnız kol ve bacak kanamalarında kullanılır. Öteki şıklar kitabın malzeme ve sıkma kurallarıdır (s. 114, 123).

    Testi çözün: Online Test 10
  4. Hangi durumda turnike uygulanabilir?

    • Çok sayıda yaralının bulunduğu ortamda tek ilk yardımcı varsa Doğru cevap
    • Hava yolunun tam tıkanmasında
    • Akrep, yılan sokmasında
    • Her türlü kanamada

    Neden A? Kitaba göre ortamda müdahale edilecek çok sayıda yaralı varsa turnike uygulanabilir. Hava yolu tıkanması ve sokmalar turnike durumu değildir, her kanamada da turnike yapılmaz (s. 113, 123, 161).

    Testi çözün: Online Test 13
  5. Turnikeyle (boğucu sargı) ilgili olarak hangisi doğrudur?

    • İç kanamada uygulanır
    • Organ (uzuv) kopmalarında uygulanır Doğru cevap
    • Tüm kanamalarda her zaman ilk çare olarak uygulanır
    • Kapalı kırıklarda uygulanır

    Neden B? Uzuv kopması kitabın saydığı turnike durumlarından biridir. Turnike her kanamada ilk çare değildir, önce doğrudan bası yapılır; iç kanamada ise hastane dışında kanama kontrolü yapılamaz (s. 109, 111, 113).

    Testi çözün: Online Test 9

Bu sınava belge için hazırlanıyorsanız: Temel İlk Yardım Eğitimi’ni Alsancak’ta alın, sınava mankenle çalışarak girin.

Zafer Özer
Zafer Özer İlk Yardım Eğitmeni

20 yıllık ilk yardım eğitmenliği deneyimi; arşivimizdeki 25 eğitim videosunun eğitmeni.

25 eğitim videosunu izleyin

Benzer yazılar

Bu konuyu eğitimde uygulayarak öğrenin

Mankenle uygulamalı, Sağlık Bakanlığı onaylı eğitim. Arayın ya da WhatsApp’tan yazın; çalışma saatlerinde aynı gün dönüş yapıyoruz.

İzmir’de ilk yardım kursu: Alsancak’ta 16 saatlik Temel İlk Yardım Eğitimi
  • Alsancak Mah. Mahmut Esat Bozkurt Cd. Şevki Bey Apt. No:34 İç Kapı No:1, 35220 Konak/İzmir · Yol tarifi
  • Pazartesi–Cumartesi 09.00–19.00, Pazar kapalı

Canki’ye sorun

Size uygun yolu gösterir

Merhaba, ben Canki. Size uygun eğitimi birlikte bulalım. Bir konu seçin:

Bilgiler İlkyardım Yönetmeliği’ne ve program bilgilerimize göredir.

Şimdi WhatsApp’tan yazın; açılınca ilk iş size dönüyoruz.