
İlk yardım eğitimi, ani hastalık ya da yaralanmada olay yerindeki imkânlarla hayatı korumayı, durumun kötüleşmesini önlemeyi ve iyileşmeye destek olmayı öğreten 16 saatlik eğitimdir. Eğitimde 16 konu teoriyle ve mankende uygulamayla işlenir. Sonunda İl Sağlık Müdürlüğünün sınavını geçen kişi 3 yıl geçerli ilkyardımcı belgesi alır.
İlk yardım eğitimi nasıl işler?
Temel ilk yardım eğitimi 2 gün, 16 saat sürer. Her konu önce anlatılır, sonra beceriler manken üzerinde uygulanır; her beceriyi kendiniz yaparsınız.
- İçerik ve materyal: Bütün eğitimlerde Sağlık Bakanlığının belirlediği eğitim materyali ve yöntemleri kullanılır (İlkyardım Yönetmeliği md. 20/1). Konuların kaynağı T.C. Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı’dır.
- Katılım şartı: İlkyardımcı olacak kişinin en az ilkokul ya da ilköğretim mezunu olması gerekir (md. 22/1).
- Devam: Eğitim süresinin tamamına katılmak zorunludur (md. 22/2).
Eğitimde hangi becerileri uygulayarak öğrenirsiniz?
Kitap her bölümün başında ilk yardımcının uygulayabilmesi gereken becerileri sayar. Eğitimde bunları kendiniz yaparsınız:
- Olay yerini güvenli hâle getirmek ve 112’yi aramak: Tehlikeyi fark etmek, trafik kazasında uyarı işareti koymak, 112’ye kim olduğunuzu, ne olduğunu, kaç kişinin etkilendiğini ve yeri net söylemek (s. 19-25).
- Bilinci ve nefesi değerlendirmek: Omuzlara dokunup seslenmek, en çok 10 saniye göğüs hareketine bakmak, iç çeker gibi nefesi normal nefesten ayırmak (s. 21-22, 63-64).
- Temel yaşam desteği: Yetişkinde, çocukta ve bebekte göğüs basısının yeri, derinliği ve hızı; 30:2 ve 15:2 oranları; solunum desteği. Ayrıntılar: yetişkinde temel yaşam desteği (s. 61-76).
- Otomatik şok cihazı (OED) kullanımı: Cihazı açmak, pedleri doğru yere yapıştırmak, analiz ve şok sırasında kimsenin dokunmamasını sağlamak, şoktan sonra hemen basıya dönmek (s. 54-56).
- Hava yolu tıkanıklığında cisim çıkarmak: Kısmi tıkanmada öksürmeye teşvik, tam tıkanmada karın basısı (Heimlich manevrası) ve sırt vuruşu, bebekte sırt vuruşu ve göğüs basısı (s. 79-89).
- Pozisyon vermek: Derlenme pozisyonu (koma pozisyonu), şok pozisyonu ve yarı oturur pozisyon; hangisinin ne zaman verilmediği. Ayrıntılar: ilk yardım pozisyonları (s. 25-26, 116, 127).
- Kanamayı durdurmak: Doğrudan bası, basınçlı bandaj ve gerektiğinde turnike. Ayrıntılar: kanama nasıl durdurulur (s. 111-115).
- Kırıkta sabitleme: Atel ve kol askısıyla, kırığın üstündeki ve altındaki eklemleri de içine alarak tespit (s. 146-156).
- Acil taşıma: Araç içinden yaralı çıkarma (Rentek manevrası), tek ve birden çok kişiyle taşıma, sedyeye alma ve omurga yaralanmasında kütük yuvarlama (s. 34-48).
Hangi durumda hangi uygulamanın seçildiğini tek tabloda görmek için ilk yardım uygulama tablosuna bakabilirsiniz.
Hangi konuları teorik olarak öğrenirsiniz?
Vücut sistemleri, bilinç bozuklukları ve ciddi hastalıklar (bayılma, inme, sara nöbeti, şeker hastalığı acilleri, alerji), şok ve göğüs ağrısı, boğulmalar, böcek sokmaları ve hayvan ısırıkları, zehirlenmeler, yanık, donma ve sıcak çarpması ile göz, kulak ve buruna yabancı cisim kaçması. Yönetmelikteki 16 konunun her birinin kapsamını ve rehberini ilk yardım eğitimi konuları sayfasında sıraladık.
Eğitimden sonra ilkyardımcı olarak ne bilirsiniz?
Kitaba göre ilkyardımcı, Bakanlığın belirlediği standartlarda eğitim alan ve belgesiyle bu eğitimin çerçevesinde uygulama yapan kişidir (s. 17). Eğitimde şunları da öğrenirsiniz:
- Önce kendi güvenliğiniz: Kendinizi tehlikeye atmadan yardım etmek; olay yeri güvensizse 112’yi arayıp yardım istemek (s. 17, 19).
- Rıza: Bilinci yerinde olan kişi yardımı kabul ya da reddedebilir; bilinci yerinde olmayan kişide rıza alınmış sayılır (s. 18).
- Teşhis değil şüphe: İlk yardımcının görevi teşhis koymak değildir; belirtilere bakıp neyin yanlış olabileceğinden şüphelenir, teşhisi doktora bırakır (s. 16, 23).
- Ağızdan bir şey vermemek: Ağır yaralıya, bulantısı ya da bilinç bozukluğu olan kişiye yiyecek ve içecek verilmez (s. 25).
Eğitimin sonunda sınav var mı?
Var. Eğitimden sonraki 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğünün belirlediği tarihte teorik ve uygulama sınavı yapılır; ikisinden de en az 85 gerekir (md. 22). Teorik sınava ilk yardım sınav soruları ve cevapları sayfasıyla, uygulama sınavına uygulama sınavı (mülakat) rehberiyle hazırlanabilirsiniz. Belge 3 yıl geçerlidir; süresi bitmeden önceki 3 ay içinde alınan güncelleme eğitimiyle 3 yıl uzar.
Bu becerileri Alsancak’ta, mankende ve eğitmen gözetiminde tek tek uygulamak için Temel İlk Yardım Eğitimi programına bakabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 16-26, 34-48, 54-56, 61-89, 111-116, 127, 146-156.


