
Otomatik eksternal defibrilatör (OED), ani kalp durmasında göğse yapıştırılan pedlerle kalbe şok verilmesini sağlayan hafif, taşınabilir ve kullanımı kolay bir cihazdır (otomatik şok cihazı). Kalbin ritmini kendisi inceler ve şok gerekip gerekmediğini sesli ya da görsel komutlarla söyler. OED kullanımını içeren ilk yardım eğitimini almış herkes kullanabilir.
OED nasıl çalışır?
Cihazın içindeki mikroişlemci, pedler aracılığıyla kalp ritmini inceler. Hayatı tehdit eden bir ritim görürse şok önerir; komutlar ilk yardımcıyı baştan sona yönlendirir. Bütün modellerde açma/kapama düğmesi, kablo ve pedler, ritim inceleme ve şok verme özelliği, sesli ya da görsel komut sistemi ve pil bulunur. Ekranlar modelden modele değişir, kullanım ilkeleri aynıdır.
| OED türü | Şok nasıl verilir? |
|---|---|
| Tam otomatik | Cihaz şoku kendisi verir; düğmeye basmanız gerekmez |
| Yarı otomatik | Cihaz şok düğmesine basmanızı ister |
OED neden önemli?
Ani kalp durması, kalp beklenmedik biçimde atmayı bıraktığında ortaya çıkar ve birkaç dakika içinde tedavi edilmezse ölüme yol açar. Çoğu zaman sebebi, kalbin pompalamasını engelleyen elektriksel bir bozukluktur; şok bu bozukluğu gidererek normal ritmin sürmesine yardım eder.
Kitaba göre kalp durduktan sonraki 3–5 dakika içinde verilen şok, hayatta kalmaya %50–70 oranında katkı sağlar. Geciken her dakika hayatta kalma şansını %10–12 düşürür. Bu yüzden OED, yaşam zincirinin (hayat kurtarma zinciri) halkalarından biridir: 112’nin aranması ve erken göğüs basısından sonra OED ile erken şok gelir.
OED ne zaman kullanılır?
OED, temel yaşam desteğinin (TYD) bir parçasıdır; yanıt vermeyen ve normal nefes almayan kişide kullanılır. Kalp durmasından sonraki ilk dakikalarda görülen seyrek, güçlükle yapılan iç çekme hareketleri normal nefes sayılmaz; kişi nefes almıyor kabul edilir. Nefesi, göğüs kafesinin hareketine bakarak en çok 10 saniyede siz değerlendirirsiniz (solunumun değerlendirilmesi (bak-dinle-hisset)); OED solunumu değerlendirmez.
Yetişkinde OED nasıl kullanılır?
- Olay yerinin güvenli olduğundan emin olun. Sizin, kişinin ve çevredekilerin güvenliği önce gelir.
- Yardım isteyin. Kişi yanıt vermiyorsa etrafınıza seslenin; gelen birinden 112’yi aramasını ve OED’yi getirmesini isteyin. Kimse yoksa 112’yi kendiniz arayın.
- Nefes yoksa göğüs basısına (kalp masajı) başlayın. OED gelene kadar temel yaşam desteğini sürdürün (yetişkinde temel yaşam desteği).
- Cihazı yerleştirin. OED’yi kişinin yanına, yatay olarak koyun.
- Cihazı açın. Kapak açılınca kendiliğinden çalışmıyorsa açma düğmesine basın.
- Komutlara göre pedleri çıkarın. Yetişkin pedlerini paketinden çıkarın; cihaza takılı değilse takın.
- Göğsü hazırlayın. Pedler çıplak ve kuru göğse yapışır. Islaksa kurulayın. Kıl ya da takı iletimi bozar; cihazın yanındaki kitten makas, eldiven ya da tıraş bıçağını kullanın, takıları bir poşete koyun. Göğüsteki ilaç bantlarını çıkarın.
- Pedleri yapıştırın. Birini göğüs kemiğinin sağına, köprücük kemiğinin hemen altına, sağ meme başının üstüne; ötekini göğsün sol yanına, meme başının soluna, alt kaburga sınırının üstüne yapıştırın. Pedler birbirine değmesin ve göğse sıkıca otursun.
- Göğüs basısını kesmeyin. İki kişiyseniz biri pedleri yapıştırırken öteki göğüs basısına devam eder.
- Analizde dokunmayın. Cihaz ritmi incelerken kimse kişiye dokunmasın; çevredekileri yüksek sesle uyarın.
- Şok önerilirse kimsenin dokunmadığından emin olun. Tam otomatik cihaz şoku kendisi verir; yarı otomatikte şok düğmesine basın.
- Hemen temel yaşam desteğine dönün. Şoktan sonra da, şok önerilmediyse de göğüs basısına devam edin ve cihazın komutlarını izleyin.
- Kişi kendine gelirse derlenme pozisyonu verin. Hareket eder, öksürür, normal nefes alır ya da gözlerini açarsa derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin. Cihazı kapatmayın, pedleri çıkarmayın; OED incelemeyi sürdürür ve sizi yönlendirmeye devam eder.
Kitaptaki akış kısaca şöyledir: OED getirilir, açılır ve komutları izlenir; cihaz ritmi inceler; şok gerekiyorsa şok verilir, ardından temel yaşam desteği sürer; şok gerekmiyorsa temel yaşam desteği sürer.
Çocuk ve bebekte OED nasıl kullanılır?
Adımlar yetişkindeki gibidir; değişen, ped ve cihaz seçimi ile pedlerin yeridir.
| Yaş | Ped ve cihaz | Pedlerin yeri |
|---|---|---|
| 8 yaşından büyük | Standart yetişkin OED ve pedleri | Yetişkindeki gibi |
| 1–8 yaş | Çocuk pedleri ve çocuk özelliği olan OED; yoksa standart yetişkin OED ve pedleri | Pedler büyükse ve birbirine değecekse ön-arka: biri kürek kemiklerinin arasına, öteki göğsün önüne, mümkünse hafifçe sola |
| Bebek (29 gün–1 yaş) | Elle doz ayarlanan (manuel) defibrilatör tercih edilir; bu öneri sağlık profesyonelleri içindir. Yoksa çocuk pedleri ve çocuk özellikli OED, o da yoksa standart yetişkin OED ve pedleri kabul edilebilir | Pedler değecekse ön-arka yerleşim |
Çocuk ve bebekte temel yaşam desteğinin ayrıntısı: çocukta temel yaşam desteği ve bebekte temel yaşam desteği.
OED hangi durumlarda kullanılmaz?
- Yağmur altında, ıslak ya da metal zeminde. Kişiyi kuru bir zemine çekin, göğsünü kurulayın. Pedler ve göğüs yeniden ıslanmayacaksa cihazı kullanın.
- Yanıcı gaz, yangın ya da patlama tehlikesi olan ortamda ve yoğun oksijen bulunan yerde. Sürekli oksijen alan bir kişide müdahale sırasında oksijen kaynağını kesin ya da uzaklaştırın.
Gebelerde ve kalp pili olduğu bilinen kişilerde OED kullanılabilir. Pedi kalp pilinin üstüne değil, 2,5 cm uzağına yapıştırın.
Yapılmaması gerekenler
- Cihaz ritmi incelerken ya da şok verirken kişiye dokunmayın; kişi iletken bir yüzeydeyse o yüzeye de dokunmayın.
- Pedleri açık yaranın üstüne yapıştırmayın.
- OED gelince göğüs basısını beklemeye almayın; cihazı ikinci kişi bağlarken basıya devam edin.
- Kişi kendine gelse bile cihazı kapatmayın ve pedleri çıkarmayın.
- Nefes kontrolünü cihaza bırakmayın; OED solunumu değerlendirmez.
OED kullanmak güvenli mi?
Evet. Kitaba göre cihazın sesli ya da görsel komutlarına uyulduğunda kişiye de ilk yardımcıya da zarar vermesi mümkün değildir. OED yalnız hayatı tehdit eden ritimlerde şok önerir ve uygular.
OED kullanımını nerede öğrenirim?
İlkyardımcı belgesi için şok cihazına ayrı bir kurs gerekmez. İlkyardım Yönetmeliği’ne göre OED kullanımı, 2 gün süren 16 saatlik temel ilk yardım eğitiminin konularından biridir. Eğitimin öteki konuları arasında temel yaşam desteği, hava yolu tıkanıklığı, kanamalar, şok, kırıklar ve taşıma teknikleri var (ilk yardım eğitim konuları). Belgesini yenileyenler OED’yi güncelleme eğitiminde, temel yaşam desteğiyle birlikte yeniden çalışır (OED ve güncelleme eğitimi). Eski belgeler ve geçiş kuralı için OED bilgi sayfasına bakın.
Pedleri mankene yerleştirmeyi ve cihazın komutlarıyla çalışmayı Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi’nde uygulayarak öğrenirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 51-57, 60, 62-64, 66, 68; İlkyardım Yönetmeliği, madde 20 ve 21.


