Denizde boğulan birini kurtarmak, önce kendi güvenliğinizi koruyup yardım çağırmak, kişiyi mümkünse suya girmeden bir ip ya da tutunacağı bir cisimle kıyıya almak ve sudan çıktığında nefesine göre ilk yardım yapmaktır. Nefes alıyorsa derlenme pozisyonu verilir; nefesi yoksa ya da normal değilse temel yaşam desteğine başlanır.
Boğulmada asıl tehlike vücudun oksijensiz kalmasıdır. Beyin hücreleri oksijensizliğe yalnız 4-6 dakika dayanabildiği için hızlı davranmak gerekir. Kitap aynı zamanda kurtarıcının bunu yaparken kendini hiçbir şekilde tehlikeye atmamasını ister. Boğulmanın tanımı ve belirtileri için boğulma nedir yazısına bakabilirsiniz.
Denizde boğulan birini görünce ilk ne yapılır?
İlk iş kendi güvenliğinizi ve yardım çağrısını sağlamaktır. Suya atlamak ilk adım değildir.
- Olay yerinin sizin için güvenli olduğundan emin olun.
- Sizin için de boğulma tehlikesi olmadığından emin olun.
- Bağırarak çevreden yardım isteyin; kişiyi gözünüzden ve yanınızdan ayırmayın.
- Olay yerindeki birinden 112’yi aramasını isteyin; aradıktan sonra size geri dönüp haber vermesini söyleyin.
Suda boğulma, kitapta 112’nin aranması önerilen durumlar arasında sayılır. Kimse yoksa ve telefonunuz yanınızdaysa 112’yi kendiniz arayın; mümkünse hoparlörü açıp sağlık görevlisinin yönlendirmelerini dinleyerek ilk yardımı sürdürün.
Boğulan biri suya girmeden nasıl kurtarılır?
Mümkünse kurtarmayı suya girmeden yapın. Kişinin bilinci açıksa ve kendisine yardım edildiğini kavrayabiliyorsa:
- Kişiye eliyle yakalayabileceği bir ip ya da kürek, tahta parçası gibi tutunacak bir şey uzatın.
- Kişi cisme tutunduktan sonra onu kıyıya ya da tekneye doğru çekin.
- Sudan hızlı ama güvenli biçimde çıkarın; bu sırada kendinizi hiçbir şekilde tehlikeye atmayın.
Boğulan kişiyi kurtarmak için suya ne zaman girilir?
Kitap suya girmeyi ancak şu koşullar birlikte sağlanıyorsa uygun görür:
- Suya girmek gerçekten gerekliyse ve bu konuda eğitim aldıysanız,
- Yalnız değilseniz ve ortam güvenliyse,
- Yüzen bir kurtarma aracı ya da tekne kullanabiliyorsanız.
Suya girerseniz başınızı asla suya sokmayın. Başınız suya girdiğinde boğulmakta olan kişiyle görsel temasınızı kaybedebilirsiniz.
Sığ suya dalma ya da yaralanma şüphesi varsa
Kişi sığ suya dalmışsa ya da suda yaralandığına dair bir işaret varsa, onu sudan çıkarırken omurgayı korumaya yönelik önlem alın. Baş, boyun ve gövdeyi bir bütün olarak hareket ettirmenin ayrıntıları kafatası ve omurga yaralanmaları yazısındadır.
Suda kalp krizi geçiren kişi
Boğulmakta olan kişinin suda kalp krizi geçirdiğini düşünüyorsanız onu hızla sudan çıkarın; gerekiyorsa temel yaşam desteğine hemen başlayın.
Suda solunum desteği verilir mi?
Evet, ama yalnız yeterli eğitim ve deneyimi olan bir ilk yardımcı tarafından. Bu kişi boğulmakta olan birine daha suyun içindeyken solunum desteği verebilir ve bu uygulama hayatta kalma şansını artırır.
Suda solunum desteği vermek mi, kişiyi desteksiz en kısa sürede kıyıya getirmek mi daha doğru, buna tek bir kural karar vermez. Kişinin durumu, denizin koşulları, kıyıya uzaklık, destek ekibi ve kurtarma botu olup olmadığı birlikte değerlendirilir. Kişi bir bota ya da helikoptere aktarılırken de solunum desteği sürdürülür.
Kitap suyun içinde yalnız solunum desteğinden söz eder. Göğüs basısıyla birlikte temel yaşam desteği, kişi sudan çıkarıldıktan sonra başlar.
Sudan çıkarılan kişiye ne yapılır?
Kişi sudan çıkar çıkmaz nefes alıp almadığına bakın. Yapılacak iş buna göre değişir:
| Sudan çıkan kişinin durumu | Ne yapılır? |
|---|---|
| Nefes alıyor | Derlenme pozisyonu verilir, üzeri örtülür, yalnız bırakılmadan izlenir |
| Nefes almıyor ya da nefesi normal değil | Sırt üstü çevrilir, temel yaşam desteğine başlanır |
Nefes alıyorsa
- Kişiyi derlenme pozisyonuna (koma pozisyonu) getirin.
- Sıcak tutmak için üzerini battaniye ya da ceketle örtün.
- Yalnız bırakmayın; nefesini ve durumunu izlemeyi sürdürün.
- Nefesi durursa hemen temel yaşam desteğine başlayın.
Boğulan kişilerin yaklaşık %60’ı olaydan sonra kusar. Derlenme pozisyonunda ağız yere doğru eğik durduğu için kusmuğun soluk yoluna kaçma riski azalır.
Nefes almıyorsa ya da nefesi normal değilse
- Boğulmaya yol açan nedeni ortadan kaldırın (örneğin kişiyi sudan tamamen çıkarın).
- Sırt üstü değilse sırt üstü çevirin.
- Kişinin yanına diz çökün.
- Temel yaşam desteğine (CPR) başlayın: yetişkinde 30 göğüs basısının ardından 2 solunum desteği verin.
Temel yaşam desteğini şu durumlardan biri olana kadar sürdürün:
- Kişi uyanır, hareket eder, gözlerini açar ve normal nefes almaya başlar,
- Yardım gelir ve uygulamayı devralır,
- Devam edemeyecek kadar yorulursunuz,
- Olay yeri devam etmeniz için güvensiz hâle gelir.
Kişi uyanır, hareket eder, gözlerini açar ya da normal nefes almaya başlarsa uygulamayı bırakın, gerekiyorsa derlenme pozisyonuna getirin ve yalnız bırakmayın. Nefesi yeniden durursa temel yaşam desteğine yeniden başlayın.
Kitap bu adımı kişinin suda ne kadar kaldığına bağlamaz: sudan çıkan kişinin nefesi yoksa temel yaşam desteğine başlanır. Hızlı ve etkin temel yaşam desteği, oksijensizliğin bırakabileceği kalıcı hasarı önleyebilir.
Denizde boğulan çocuksa ne değişir?
Kurtarma ve sudan çıkarma adımları çocukta da aynıdır. Fark temel yaşam desteğindedir: çocukta tek ilk yardımcı 30 göğüs basısı ve 2 solunum, iki ya da daha fazla ilk yardımcı 15 göğüs basısı ve 2 solunum uygular. Ayrıntılar çocuk temel yaşam desteği yazısındadır.
Kitap 14 yaşından küçük olmayı ve eğitim ile güvenlik denetiminin eksikliğini boğulma için risk etkenleri arasında sayar.
Oksijen verilir mi?
İlk yardımcıdan oksijen vermesi beklenmez, çünkü olay yerinde her zaman oksijen bulunmaz. Ortamda oksijen varsa, boğulmanın erken evrelerinde kurtarılan kişiye ilk yardımcının oksijen vermesi önerilir.
Denizde boğulmada yapılmaması gerekenler
- Güvenliğinizi sağlamadan ve yardım çağırmadan suya atlamayın.
- Kişiyi yalnız bırakıp telefon etmeye gitmeyin; 112’yi olay yerindeki birine aratın.
- Suya girdiyseniz başınızı suya sokmayın.
- Eğitiminiz ve deneyiminiz yoksa suda solunum desteği vermeye çalışmayın; önceliğiniz kişiyi güvenle kıyıya getirmektir.
- Yutulan suyu çıkarmak için kişiyi ters çevirmeyin, sırtına vurmayın, karnına bastırmayın. Kitabın ilk yardım basamaklarında böyle bir adım yoktur; zaman kaybettirir.
- Nefesi olmayan kişiyi şok pozisyonuna ya da yan yatırmaya uğraşmayın; temel yaşam desteğine başlayın.
Derlenme pozisyonunu ve temel yaşam desteğini mankende uygulayarak öğrenmek için Alsancak’taki Temel İlk Yardım Eğitimi programımıza katılabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, İlk Yardım Eğitim Kitabı, s. 24, 26, 62, 66, 71-73, 140-143.
